Etyka dla szkoły podstawowej/Zasada niekrzywdzenia, sprawiedliwości, solidarności – co znaczą

Wprowadzenie

Na lekcjach etyki często pojawiają się trzy ważne zasady:

• zasada niekrzywdzenia,
• zasada sprawiedliwości,
• zasada solidarności.

Pomagają one podejmować decyzje w różnych sytuacjach: w domu, szkole, internecie, na świecie. Warto rozumieć, co oznaczają i jak można się nimi kierować.

Zasada niekrzywdzenia

Zasada niekrzywdzenia mówi: postępuj tak, aby nie wyrządzać innym krzywdy.

Krzywdzić można na różne sposoby:

• fizycznie – bicie, popychanie, niszczenie czyichś rzeczy,
• słownie – wyzwiska, wyśmiewanie, upokarzanie przy innych,
• w internecie – obraźliwe komentarze, ośmieszające memy, publikowanie czyichś zdjęć bez zgody,
• psychicznie – ignorowanie, wykluczanie z grupy, ciągłe krytykowanie.

Zasada niekrzywdzenia nie oznacza, że zawsze musimy się ze wszystkimi zgadzać. Oznacza, że nawet w konflikcie:

• nie poniżamy drugiego człowieka,
• nie wykorzystujemy jego słabości,
• nie robimy mu specjalnie przykrości.

Pytania, które możesz sobie zadać:

• Czy to, co chcę zrobić lub powiedzieć, nie zrani tej osoby?
• Czy chciałbym, żeby ktoś tak zachował się wobec mnie?

Zasada sprawiedliwości

Zasada sprawiedliwości dotyczy tego, jak dzielimy obowiązki, prawa, nagrody i kary. Mówi, że każdy powinien być traktowany uczciwie.

Sprawiedliwość nie zawsze znaczy to samo co równość. Przykłady:

• w klasie wszyscy piszą ten sam sprawdzian – to równe traktowanie,
• uczeń z orzeczeniem może mieć więcej czasu – to też może być sprawiedliwe, bo uwzględnia jego sytuację,
• dwie osoby popełniają to samo wykroczenie, ale jedna robi to pierwszy raz, a druga kolejny – kara może być inna, ale nadal sprawiedliwa.

Sprawiedliwość w praktyce:

• te same zasady obowiązują wszystkich (np. regulamin klasy),
• oceny zależą od pracy i wyników, a nie od sympatii,
• nagrody i kary są proporcjonalne do zachowania.

Pytania, które możesz sobie zadać:

• Czy w tej sytuacji wszyscy mają podobne szanse?
• Czy zasady są takie same dla każdego?
• Czy moja propozycja nie faworyzuje niesprawiedliwie mnie lub moich kolegów?

Zasada solidarności

Solidarność oznacza, że nie jesteśmy obojętni na trudności innych ludzi. To postawa: jesteśmy razem, wspieramy się nawzajem, zwłaszcza tych słabszych lub w gorszej sytuacji.

Przykłady solidarności w szkole:

• pomagasz koledze, który ma zaległości z powodu choroby,
• stajesz po stronie osoby, której ktoś dokucza,
• cała klasa zbiera się, żeby nadrobić zaległości po trudniejszym okresie.

Przykłady solidarności w szerszym świecie:

• udział w zbiórkach dla osób chorych lub poszkodowanych w katastrofach,
• wolontariat,
• wspieranie organizacji pomagających ludziom lub zwierzętom.

Solidarność nie oznacza, że musisz przejmować wszystkie problemy świata. Oznacza raczej:

• zauważanie cudzych trudności,
• gotowość do pomocy na miarę swoich możliwości,
• nieśmianie się z cudzych słabości.

Pytania, które możesz sobie zadać:

• Czy ktoś obok mnie potrzebuje wsparcia?
• Co ja mogę zrobić, choćby małego, żeby komuś było trochę łatwiej?

Jak te zasady działają razem

W codziennych sytuacjach te trzy zasady często się łączą:

• nie krzywdzę (nie dokładam cierpienia),
• staram się być sprawiedliwy (uczciwie dzielę obowiązki i prawa),
• okazuję solidarność (pomagam tym, którym jest najtrudniej).

Przykład:

W klasie ktoś jest wyśmiewany.

• zasada niekrzywdzenia – nie śmieję się, nie nagrywam, nie lajkuję obraźliwych treści,
• zasada sprawiedliwości – sprzeciwiam się temu, że jedna osoba jest traktowana gorzej tylko dlatego, że jest inna,
• zasada solidarności – daję tej osobie wsparcie, rozmawiam z dorosłym, jeśli sytuacja się powtarza.

Podsumowanie

Zasada niekrzywdzenia, sprawiedliwości i solidarności to trzy ważne wskazówki etyczne. Pomagają one:

• myśleć o konsekwencjach swoich działań,
• tworzyć bardziej bezpieczną i uczciwą społeczność,
• budować świat, w którym ludzie się szanują i wspierają.

Nie da się zawsze postępować idealnie, ale można starać się, żeby coraz częściej kierować się tymi zasadami w swoich wyborach.