Historia dla klas 7-8 szkoły podstawowej/Wprowadzenie

Historia to nauka badająca dzieje ludzkich zbiorowości (społeczeństw) istniejących w określonym czasie i w określonej przestrzeni. Ta nauka nie tylko opisuje dzieje dawniej żyjących ludzi i społeczeństw, lecz dąży też do wyjaśnienia, co się działo w okresie tych dziejów i "uchwycenia" cech charakterystycznych w rozwoju społeczeństw.

Świadomość tego miał już Herodot (zwany "ojcem historiografii"), który nie tylko pragnął opisać wojny Greków z Persami, lecz także wyjaśnić, dlaczego toczono wojnę.

Źródła historyczne

Utrwalone i zachowane pozostałości myśli, działania, czy w ogóle życia ludzkiego, nazywa się źródłami historycznymi. Źródła te mogą być zarówno niepisane, jak i pisane. Wyróżniamy następujące rodzaje źródeł historycznych:

Źródła historyczne niepisane	Źródła historyczne pisane
Materialne domostwa, odzież, narzędzia, broń, ozdoby, pieniądze	Źródła opisowe kroniki, roczniki, pamiętniki, dzieła naukowe
Sztuka malarstwo, grafika, plakat, rzeźba, film, muzyka	Źródła aktowe kodeksy praw, konstytucje, nadania, dekrety, traktaty międzynarodowe, regulaminy i statuty, umowy
Architektura	Źródła listowe korespondencja urzędowa, korespondencja prywatna
Obyczaje tańce, przyśpiewki, obyczaje ludowe, rytuały (np. postrzyżyny), ceremonie (np. koronacyjna, ślubna)	Prasa prasa periodyczna, prasa tematyczna
Przekaz audiowizualny filmy dokumentalne, audycje radiowe, przemówienia, relacje z wydarzeń i uroczystości	Pisma "ulotne" ulotki (np. wyborcze), broszury, etykiety, instrukcje, rachunki (np. kasowe), blankiety

Odtwarzając wydarzenia z przeszłości, historyk powinien dotrzeć do jak największej liczby źródeł. Musi ocenić ich przydatność, odczytać znaczenie, sprawdzić wiarygodność, porównać ze sobą. Dopiero po takim badaniu, często żmudnym i pracochłonnym, można przystąpić do odtwarzania i wyjaśniania konkretnych wydarzeń.

Nauki pomocnicze

Historia sama w sobie jest dziedziną nauki. Aczkolwiek, wiele dziedzin nauki rozwija też nauki pomocnicze, które działają trochę jak specjalizacje - umożliwiają poznawanie konkretnego obszaru większej nauki. Przykładami nauk pomocniczych historii są m.in numizmatyka (zajmuje się badaniem monet i niemonetarnych środków płatniczych), archeologia (zajmuje się badaniem i odkrywaniem znalezisk po np. poprzednich cywilizacjach), genealogia (zajmuje się odkrywaniem przodków konkretnych osób obraz ich cech), heraldyka (skupia się na herbach danych rodów szlacheckich), filatelistyka (skupia się na badaniu znaczków pocztowych), i tak dalej... długo by wymieniać.

Rola czasu

Badając dzieje ludzkości, historycy dostrzegli, że pewne zjawiska i niektóre zespoły zjawisk trwały w określonym ciągu czasu; zauważyli też, że zachodziło w nich wiele zmian. Podzielono więc historię na kilka długotrwałych okresów, czyli epok. Każda z nich odznaczał się charakterystycznymi cechami.

Wyróżniamy następujące podziały:

Podziały czasowe

Zakres	Opis
Podział na ery	Przed Chrystusem (p.n.e), Po Chrystusie (n.e)
Podział na tysiąclecia	Tysiąclecie (milenium)
Podział na stulecia	Wiek
Podział na dekady	Dekada - 10 lat
Podział na lata	Rok
Podział na kwartały	Kwartał - 3 miesiące
Podział na miesiące	Miesiąc
Podział na tygodnie	Tydzień
Podział na dni	Dzień

Podział na epoki historyczne

Epoka	Ramy czasowe
Prehistoria	do 3000 r. p.n.e
Starożytność	od 3000 r. p.n.e do 476 r. n.e
Średniowiecze	od 476 r. n.e do ok. 1492 r. n.e
Nowożytność	od ok. 1492 r. n.e do 1918 r. n.e
Czasy najnowsze (współczesność)	od 1918 r. n.e

Przed naszą erą czas liczymy wstecz (np. Po 322 roku p.n.e następuje 321 rok p.n.e). Nie istnieje rok zerowy (po 1 roku p.n.e następuje 1 rok n.e). W naszej erze liczymy czas dodając lata (np. Po 132 roku n.e następuje 133 rok n.e). Wiek zapisujemy cyframi rzymskimi (np. V wiek p.n.e). Nowe stulecia liczymy od 1 roku nowego wieku (np. wiek XVII, zaczyna się od roku 1601, a kończy w 1700 r.).