Język pruski dla początkujących/Lekcja28

Lakciōni 28

Pragūbiniskas aktīws

Imiesłów czynny czasu przeszłego w języku pruskim tworzy się:

• Obcinając końcówkę bezokolicznika i dodając końcówkę -uns, np. aubīrgtun ⇒ aubīrguns.
• Jeśli przed zmienną końcówką bezokolicznika stoi samogłoska, to dodajemy końcówkę -wuns, np. widātun ⇒ widāwuns.
• W odmianie <143> musimy usunąć końcówkę -utun/utwei, i dodać końcówkę -wuns, np. tērpautun ⇒ tērpawuns
• Zwróć także uwagę na czasowniki z końcówką -stun/stwei. Jeśli w odmianie w cz. przeszłym s zamieniło się w t lub d, to w imiesłowie również zajdzie taka zmiana, np. aumestun ⇒ aumettuns, gēistwei ⇒ gēiduns.
• Gdy w odmianie w cz. przeszłym zajdzie zmiana w zapisie akcentu, np. īmtun ⇒ as immi, to wtedy uwzględniamy to w imiesłowie i będzie wtedy immuns.
• Wyjątek: ēitwei ⇒ gūbuns.

Odmiana

Imiesłów czynny czasu przeszłego odmienia się zgodnie ze schematem <68>. Gdy używamy go w budowie czasu przyszłego i perfekt, potrzebne nam są tylko formy mianownika.

• Przykład odmiany aubīrguns:

	rodzaj męski	rodzaj żeński	rodzaj nijaki
l. pojedyncza	aubīrguns	aubīrgusi	aubīrgus
l. mnoga	aubīrgusis	aubīrgušas	aubīrgus

Rodzaj imiesłowu odpowiada rodzajowi podmiotu, np. Wīrs aubīrguns, Genā aubīrgusi.

Tryb rozkazujący

• Gdy tworzymy tryb rozkazujący dla 1. osoby lp. oraz 3. osoby lp. i lm., obcinamy końcówkę bezokolicznika i dodajemy końcówkę -sei, np. aubīrgtun ⇒ aubīrgsei (niech gotuję, niech gotuje, niech gotują).
• Tryb rozkazujący dla 2. osoby lp.:
  • Patrzymy na formę 2. osoby lp. czasu teraźniejszego, i dodajemy do niej końcówkę -is, np. tū aubīrga (ty gotujesz) ⇒ aubīrgais (gotuj).
  • Jeśli forma 2. osoby lp. czasu teraźniejszego kończy się na literę i, to wtedy dodajemy samo s, np. tū segēi ⇒ segēis lub końcówkę -i obcinamy (w odmianie <143>), np. tū dīnkaui ⇒ dīnkaus.
  • W odmianie <139> obcinamy końcówkę bezokolicznika -tun/twei i dodajemy końcówkę -s, np. etwirītun ⇒ etwirīs
  • Wyjątek: ēitwei ⇒ jaīs
• Gdy tworzy się tryb rozkazujący dla 2. osoby lm., patrzy się na formę trybu rozkazującego 2. osoby lp., i zamienia końcówkę -s na -ti, np. aubīrgais (gotuj) ⇒ aubīrgaiti (gotujcie).
• Forma trybu rozkazującego 1. osoby lm. jest taka sama jak forma 1. osoby lm. czasu teraźniejszego.
• Wyjątek: czasownik būtwei:

As seīsei

Tū seīs

Tāns/Tenā seīsei

Mes asmai

Jūs seīti

Tenēi/Tennas seīsei

Gdy używamy trybu rozkazującego, nie używamy zaimków osobowych, czyli nie mówimy np. tū segēis, tylko samo segēis.

Tryb przypuszczający

Tryb przypuszczający tworzymy obcinając końcówkę bezokolicznika -tun/twei i dodając końcówkę:

• -lai w 1., 2. i 3. osobie lp. oraz w 3. osobie lm., np. aubīrgtun ⇒ aubīrglai
• -limai w 1. osobie lm., np. aubīrgtun ⇒ aubīrglimai
• -litei w 2. osobie lm., np. aubīrgtun ⇒ aubīrglitei