Matematyka dla ostatnich klas szkoły podstawowej/Przekątna kwadratu i wysokość w trójkącie równobocznym
Teoria
[edytuj]Gdybyś nie miał wzoru, jakbyś obliczył przekątną pewnego kwadratu? Zdecydowana większość powiedziałaby: "Skorzystam z Twierdzenia Pitagorasa, podstawię bok kwadratu do liczb i , a następnie obliczę przekątną ". Rozważmy np. kwadrat o boku długości 5. Przekątną obliczamy (bez wzoru) tak:
Czy można to uogólnić, a zarazem ułatwić sobie życie?
Przekątna kwadratu
[edytuj]Za pomocą twierdzenia Pitagorasa możemy znaleźć przekątną każdego kwadratu.

Z tego wzoru możemy korzystać też, gdy znamy przekątną kwadratu i chcemy poznać jego bok.
Trójkąt równoboczny
[edytuj]Aby odnaleźć wzór na wysokość trójkąta równobocznego, potrzeba odrobinę więcej pracy. Zauważ, że wysokość trójkąta równoramiennego, a zarazem równobocznego dzieli podstawę na dwie równe części. Z tej własności korzystamy w następującym wyprowadzeniu.

Pole trójkąta równobocznego i sześciokąta foremnego
[edytuj]Podstawiając otrzymane do wzoru na pole trójkąta otrzymujemy wzór na pole trójkąta równobocznego. Wystarczy wykonać odpowiednie przekształcenia algebraiczne (zob. dział X).
Pola figur złożonych możemy obliczyć, łącząc różne wzory na pole ze sobą. Sześciokąt foremny składa się z sześciu trójkątów równobocznych. Aby obliczyć jego wzór na pole, należy pomnożyć wzór na pole trójkąta równobocznego przez 6, a następnie go odpowiednio skrócić.
Zadania
[edytuj]1. Oblicz długość przekątnej kwadratu, którego bok ma długość:
- 6 cm
- 10 m
- 3,5 dm
- m
- cm
2. Dany jest trójkąt równoboczny o boku długości 10 cm. Oblicz:
- wysokość tego trójkąta,
- pole tego trójkąta.
3. Kwadrat ma przekątną cm. Oblicz długość jego boku.
4. Kwadrat A ma bok 6 cm, a kwadrat B ma bok . Który kwadrat ma dłuższą przekątną i o ile?
5. Kwadrat ma bok równy . Oblicz:
- długość przekątnej w formie pierwiastkowej,
długość przekątnej przybliżoną do dwóch miejsc po przecinku.
6. Wysokość trójkąta równobocznego wynosi 9 cm. Oblicz pole tego trójkąta. Wynik zapisz w postaci .
7. Na rysunku przedstawiono kwadrat ABCD. Przekątne AC i BD przecinają się w punkcie O. Oblicz długość AO, jeśli bok kwadratu wynosi 8 cm.

8. Wysokość trójkąta równobocznego jest równa przekątnej kwadratu o boku cm. Oblicz długość boku tego trójkąta równobocznego.
E 9. Agata postanowiła przygotować kartkę okolicznościową w kształcie prostokąta, ozdobioną wzorem dokładnie takim, jak przedstawiony na rysunku. Kartka ta będzie miała wymiary 15 cm × 18 cm. Do jej ozdobienia Agata chce użyć jednakowych kwadratów, których bok wyraża się całkowitą liczbą centymetrów. Niektóre z tych kwadratów będzie musiała przeciąć na dwie lub na cztery jednakowe części.

Oblicz maksymalną długość boku jednego kwadratu. Do obliczeń przyjmij przybliżenie .
Źródło: Próbny egzamin ósmoklasisty CKE 2018, zad. 19
10. Dany jest kwadrat ABCD. Na przekątnej AC dorysowano nowy kwadrat ACEF. Znajdź wzór na pole kwadratu ACEF, jeżeli bok AB ma długość cm.
*11. Bok trójkąta równobocznego ma długość 4 cm, a przekątna pewnego kwadratu ma długość . Uzasadnij, że pola obu tych figur są równe.
Uwaga. Zapis oznacza pierwiastek 4. stopnia z . Przykład: . Przypomnij sobie własności pierwiastków (IX.5, II.9).
*12. Sześciokąt foremny i trójkąt równoboczny mają jednakowe obwody. Oblicz stosunek pola sześciokąta do pola trójkąta.
Wskazówka. Sześciokąt foremny możemy podzielić na 6 trójkątów równobocznych.
Źródło: Konkurs kuratoryjny z matematyki 2024/2025, woj. lubuskie, etap wojewódzki, zad. 13