Podstawy teorii muzyki/Skale pentatoniczne

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Skala pentatoniczna to skala zbudowana z pięciu dźwięków (sześciu, jeśli brać pod uwagę ostatni dźwięk, będący powtórzeniem pierwszego o oktawę wyżej).

  • Jest to jedna z najprostszych i najstarszych skal muzycznych;
  • jest spotykana w muzyce etnicznej wielu kultur, przede wszystkim w Chinach, Japonii i Indonezji, ale również m. in. w Ameryce Południowej, w ludowych melodiach angielskich i szkockich, w piosenkach dziecięcych i w przyśpiewkach żołnierskich;
  • każdy jej dźwięk „pasuje” do każdego innego, dlatego nadaje się do improwizacji i do stosowania w instrumentach losowo wydających dźwięk, np. dzwonki wietrzne.

Skale pentatoniczne można podzielić na anhemitoniczne (nie zawierające odstępów półtonowych) i hemitoniczne (zawierające półtony).

Skale pentatoniczne anhemitoniczne[edytuj]

Skalę pentatoniczną durową można otrzymać się ze zwykłej (heptatonicznej czyli siedmiodźwiękowej) skali durowej poprzez usunięcie czwartego i siódmego stopnia skali. Inaczej mówiąc, jest to skala zbudowana według schematu T-T-3P-T-3P. Przykład na podstawie skali C-dur:


\relative c'{
s2 \cadenzaOn c1 d e 
g a c \cadenzaOff
}

Na podstawie skali Fis-dur otrzymujemy skalę pentatoniczną, którą można zagrać na samych czarnych klawiszach pianina:


\relative g'{
\key fis \major
s2 \cadenzaOn fis1 gis ais 
cis dis fis \cadenzaOff
}

Japońska skala yo zbudowana jest z takich dźwięków, jak pentatoniczna durowa, ale zaczyna się w innym punkcie. Ma ona schemat T-3P-T-T-3P. Aby zagrać ją na czarnych klawiszach, zaczynamy od cis:


\relative c'{
\key fis \major
s2 \cadenzaOn cis1 dis fis 
gis ais cis \cadenzaOff
}

Skala yo zaczynająca się od dźwięku C:


\relative c'{
s2 \cadenzaOn c1 d f
g a c \cadenzaOff
}

Skalą pentatoniczną molową najczęściej nazywa się skalę, powstałą z naturalnej skali molowej przez usunięcie drugiego i szóstego stopnia. Jest ona zbudowana według schematu 3P-T-T-3P-T. Przykład na podstawie naturalnej skali A-moll:


\relative c'{
s2 \cadenzaOn a1  c d 
e  g a \cadenzaOff
}

Inny przykład skali pentatonicznej molowej według tego samego schematu (na podstawie naturalnej skali C-moll):


\relative c'{
s2 \cadenzaOn c1  es f 
g bes c \cadenzaOff
}

Skale hemitoniczne[edytuj]

Japońska skala in także może być nazywana molową. Jest zbudowana według schematu: P-2T-T-P-2T.


\relative c'{
s2 \cadenzaOn c1  des f 
g  as c \cadenzaOff
}


Zobacz też[edytuj]

Wikipedia
Wikipedia, nasz siostrzany projekt, zawiera artykuł na temat Pentatonika.
Wikipedia
Wikipedia, nasz siostrzany projekt, zawiera artykuł na temat Yo scale.
Wikipedia
Wikipedia, nasz siostrzany projekt, zawiera artykuł na temat In scale.

Trudniejszy tekst, omawia przejście od skal pentatonicznych do bluesowych, wymaga znajomości interwałów: