Podstawy teorii muzyki/Skale pentatoniczne

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Skala pentatoniczna to skala zbudowana z pięciu dźwięków (sześciu, jeśli brać pod uwagę ostatni dźwięk, będący powtórzeniem pierwszego o oktawę wyżej).

  • Jest to jedna z najprostszych i najstarszych skal muzycznych;
  • jest spotykana w muzyce etnicznej wielu kultur, przede wszystkim w Chinach, Japonii i Indonezji, ale również m. in. w Ameryce Południowej, w ludowych melodiach angielskich i szkockich, w piosenkach dziecięcych i w przyśpiewkach żołnierskich;
  • każdy jej dźwięk „pasuje” do każdego innego, dlatego nadaje się do improwizacji i do stosowania w instrumentach losowo wydających dźwięk, np. dzwonki wietrzne.

Skale pentatoniczne można podzielić na anhemitoniczne (nie zawierające odstępów półtonowych) i hemitoniczne (zawierające półtony).

Skale pentatoniczne anhemitoniczne[edytuj]

Skalę pentatoniczną durową można otrzymać się ze zwykłej (heptatonicznej czyli siedmiodźwiękowej) skali durowej poprzez usunięcie czwartego i siódmego stopnia skali. Inaczej mówiąc, jest to skala zbudowana według schematu T-T-3P-T-3P. Przykład na podstawie skali C-dur:


\relative c'{
s2 \cadenzaOn c1 d e 
g a c \cadenzaOff
}

Na podstawie skali Fis-dur otrzymujemy skalę pentatoniczną, którą można zagrać na samych czarnych klawiszach pianina:


\relative g'{
\key fis \major
s2 \cadenzaOn fis1 gis ais 
cis dis fis \cadenzaOff
}

Japońska skala yo zbudowana jest z takich dźwięków, jak pentatoniczna durowa, ale zaczyna się w innym punkcie. Ma ona schemat T-3P-T-T-3P. Aby zagrać ją na czarnych klawiszach, zaczynamy od cis:


\relative c'{
\key fis \major
s2 \cadenzaOn cis1 dis fis 
gis ais cis \cadenzaOff
}

Skala yo zaczynająca się od dźwięku C:


\relative c'{
s2 \cadenzaOn c1 d f
g a c \cadenzaOff
}

Skalą pentatoniczną molową najczęściej nazywa się skalę, powstałą z naturalnej skali molowej przez usunięcie drugiego i szóstego stopnia. Jest ona zbudowana według schematu 3P-T-T-3P-T. Przykład na podstawie naturalnej skali A-moll:


\relative c'{
s2 \cadenzaOn a1  c d 
e  g a \cadenzaOff
}

Inny przykład skali pentatonicznej molowej według tego samego schematu (na podstawie naturalnej skali C-moll):


\relative c'{
s2 \cadenzaOn c1  es f 
g bes c \cadenzaOff
}

Skale hemitoniczne[edytuj]

Japońska skala in także może być nazywana molową. Jest zbudowana według schematu: P-2T-T-P-2T.


\relative c'{
s2 \cadenzaOn c1  des f 
g  as c \cadenzaOff
}


Zobacz też[edytuj]

Trudniejszy tekst, omawia przejście od skal pentatonicznych do bluesowych, wymaga znajomości interwałów: