Pruski/Lekcja28
Lakciōni 28
Imiesłów czynny czasu przeszłego
[edytuj]Imiesłów czynny czasu przeszłego (pretēritas aktīwan) w języku pruskim tworzy się:
a) Obcinając końcówkę bezokolicznika -tun/twei i dodając końcówkę -uns, np.:
- aubīrgtun ⇒ aubīrguns
- aūgtwei ⇒ aūguns
b) Obcinając końcówkę bezokolicznika -tun/twei i dodając końcówkę -wuns (od bezokoliczników, w których po odcięciu końcówki -tun/twei temat kończy się samogłoską), np.:
- widātun ⇒ widāwuns
- segītun ⇒ segīwuns
c) Obcinając końcówkę bezokolicznika -utun/utwei i dodając końcówkę -wuns (dotyczy to odmiany <143>), np.:
- tērpautun ⇒ tērpawuns
- buccautun ⇒ buccawuns
Zwróć także uwagę na czasowniki z końcówką -stun/stwei. Jeśli w odmianie w cz. przeszłym s zamieniło się w t lub d, to w imiesłowie również zajdzie taka zmiana, np.:
- aumestun ⇒ aumettuns
- gēistwei ⇒ gēiduns.
Gdy w odmianie w cz. przeszłym zajdzie zmiana w zapisie akcentu, np. īmtun ⇒ as immi, to uwzględniamy to tworząc imiesłów i powstanie wtedy forma immuns.
Wyjątek: ēitwei ⇒ gūbuns
Odmiana
[edytuj]Imiesłów czynny czasu przeszłego odmienia się zgodnie ze schematem <68>. Gdy używamy go w budowie czasu przyszłego i perfekt, potrzebne nam są tylko formy mianownika.
- Przykład odmiany imiesłowu aubīrguns:
| Rodzaj męski | Rodzaj żeński | Rodzaj nijaki | |
|---|---|---|---|
| Liczba pojedyncza | aubīrguns | aubīrgusi | aubīrgus |
| Liczba mnoga | aubīrgusis | aubīrgušas | aubīrgus |
Rodzaj imiesłowu odpowiada rodzajowi podmiotu, np. Wīrs wīrst aubīrguns, Genā wīrst aubīrgusi.
Tryb rozkazujący
[edytuj]1. Tryb rozkazujący dla 1. i 3. osoby liczby pojedynczej oraz 3. osoby liczby mnogiej tworzy się obcinając końcówkę bezokolicznika -tun/twei i dodając końcówkę -sei, np.:
- bīrgintun ⇒ bīrginsei (niech gotuję, niech gotuje, niech gotują).
2. Tryb rozkazujący dla 2. osoby liczby pojedynczej tworzy się:
a) dodając końcówkę -is do formy 2. osoby liczby pojedynczej czasu teraźniejszego, np.:
- tū bīrgina (ty gotujesz) ⇒ bīrginais (gotuj).
b) Jeśli forma 2. osoby liczby pojedynczej czasu teraźniejszego kończy się literą i, to wtedy dodajemy końcówkę -s, np.:
- tū segēi ⇒ segēis
lub końcówkę -i obcinamy (w odmianie <143>), np.:
- tū dīnkaui ⇒ dīnkaus.
c) W odmianie <139> obcinamy końcówkę bezokolicznika -tun/twei i dodajemy końcówkę -s, np.:
- etwirītun ⇒ etwirīs
d) Wyjątek: ēitwei ⇒ jaīs
3. Tryb rozkazujący dla 2. osoby liczby mnogiej tworzy się poprzez zmianę końcówki -s na -ti w formie trybu rozkazującego 2. osoby liczby pojedynczej, np.:
- bīrginais (gotuj) ⇒ bīrginaiti (gotujcie).
4. Forma trybu rozkazującego 1. osoby liczby mnogiej jest taka sama jak forma 1. osoby liczby mnogiej czasu teraźniejszego, np.:
- mes bīrginimai (gotujemy) ⇒ bīrginimai (gotujmy)
5. Wyjątek – czasownik būtwei:
| 1. os. lp.: seīsei |
| 2. os. lp.: seīs |
| 3. os. lp.: seīsei |
| 1. os. lm.: asmai |
| 2. os. lm.: seīti |
| 3. os. lm.: seīsei |
Tryb przypuszczający
[edytuj]Tworzenie
[edytuj]Tryb przypuszczający tworzymy obcinając końcówkę bezokolicznika -tun/twei i dodając końcówkę:
- -lai w 1., 2. i 3. osobie liczby pojedynczej oraz w 3. osobie liczby mnogiej, np. aubīrgtun ⇒ as aubīrglai (ugotowałbym)
- -limai w 1. osobie liczby mnogiej, np. aubīrgtun ⇒ mes aubīrglimai (ugotowalibyśmy)
- -litei w 2. osobie liczby mnogiej, np. aubīrgtun ⇒ jūs aubīrglitei (ugotowalibyście)
Spójnik kāi
[edytuj]Po spójniku kāi w znaczeniu aby, żeby (oprócz znaczenia że) używa się trybu przypuszczającego, np.:
- Tāns kwāi, kāi as ēilai stwen – On chce, żebym tam poszedł.
- Sta ast kerdā, kāi swintinlai – To jest czas, aby świętować.