Pruski/Lekcja30
Odmiana przymiotników
[edytuj]Przymiotniki odmieniają się według schematów od <25> do <31>. Na dzisiejszej lekcji poznasz schematy <25> i <26>, które mają podobną odmianę jak rzeczowniki.
<25>
[edytuj]Tym schematem odmieniają się przymiotniki zakończone spółgłoską + literą s oraz przymiotniki zakończone na -iskas, przykład odmiany debīks (duży):
| l. pojedyncza | ||||
|---|---|---|---|---|
| r. męski | r. żeński | r. nijaki | ||
| Mianownik | debīks | debīka | debīkan | |
| Dopełniacz | debīkas | debīkas | debīkas | |
| Celownik | debīkasmu | debīkai | debīkasmu | |
| Biernik | debīkan | debīkan | debīkan | |
| l. mnoga | ||||
| r. męski | r. żeński | r. nijaki | ||
| Mianownik | debīkai | debīkas | debīkai | |
| Dopełniacz | debīkan | debīkan | debīkan | |
| Celownik | debīkamans | debīkamans | debīkamans | |
| Biernik | debīkans | debīkans | debīkans | |
Część przymiotników (szczególnie tych jednosylabowych) dostaje zapisu akcentu poprzez podwojenie litery, np. naws (nowy):
| l. pojedyncza | ||||
|---|---|---|---|---|
| r. męski | r. żeński | r. nijaki | ||
| Mianownik | naws | nawwa | nawwan | |
| Dopełniacz | nawwas | nawwas | nawwas | |
| Celownik | nawwasmu | nawwai | nawwasmu | |
| Biernik | nawwan | nawwan | nawwan | |
| l. mnoga | ||||
| r. męski | r. żeński | r. nijaki | ||
| Mianownik | nawwai | nawwas | nawwai | |
| Dopełniacz | nawwan | nawwan | nawwan | |
| Celownik | nawwamans | nawwamans | nawwamans | |
| Biernik | nawwans | nawwans | nawwans | |
<26>
[edytuj]Tym schematem odmieniają się często używane przymiotniki zakończone spółgłoską + literą s, przykład odmiany wārgs (zły):
| l. pojedyncza | ||||
|---|---|---|---|---|
| r. męski | r. żeński | r. nijaki | ||
| Mianownik | wārgs | wargā | wārgan | |
| Dopełniacz | wārgas | wārgas | wārgas | |
| Celownik | wargàsmu | wārgai | wargàsmu | |
| Biernik | wārgan | wārgan | wārgan | |
| l. mnoga | ||||
| r. męski | r. żeński | r. nijaki | ||
| Mianownik | wargāi | wārgas | wargāi | |
| Dopełniacz | wārgan | wārgan | wārgan | |
| Celownik | wargammans | wargāmans | wargammans | |
| Biernik | wārgans | wārgans | wārgans | |
Część przymiotników, które nie miały zapisu akcentu w podstawowej formie, dostaje go podczas odmiany, np. labs (dobry):
| l. pojedyncza | ||||
|---|---|---|---|---|
| r. męski | r. żeński | r. nijaki | ||
| Mianownik | labs | labā | labban | |
| Dopełniacz | labbas | labbas | labbas | |
| Celownik | labàsmu | labbai | labàsmu | |
| Biernik | labban | labban | labban | |
| l. mnoga | ||||
| r. męski | r. żeński | r. nijaki | ||
| Mianownik | labāi | labbas | labāi | |
| Dopełniacz | labban | labban | labban | |
| Celownik | labammans | labāmans | labammans | |
| Biernik | labbans | labbans | labbans | |
Czasownik + przymiotnik
[edytuj]Jeśli przymiotnik nie opisuje bezpośrednio rzeczownika, ale łączy się z czasownikiem, wtedy zawsze powinien być w r. nijakim lp., np.:
- Tāns ast labs zmūi, ale Tāns ast labban, Zmūi ast labban.
- Tenā ast labā genā, ale Tenā ast labban, Genā ast labban.
- Tenēi ast labāi zmūnei, ale Tenēi ast labban, Zmūnei ast labban.
- Tennas ast labbas gennas, ale Tennas ast labban, Gennas ast labban.
Przymiotnik + rzeczownik w przypadkach
[edytuj]Używając przymiotnika z rzeczownikiem w przypadkach, rzeczownik może stracić swój przypadek i przejść do biernika, np.:
Liczba pojedyncza:
- M.: Sta ast naws buweīns. → To jest nowe mieszkanie. (oba słowa są w mianowniku)
- D.: Nawwas buweīnan langstas ast debīkan. → Okna nowego mieszkania są duże. (przymiotnik jest w dopełniaczu, a rzeczownik w bierniku)
- C.: Mes asmai en nawwasmu buweīnan. → Jesteśmy w nowym mieszkaniu. (przymiotnik jest w celowniku, a rzeczownik w bierniku)
- B.: Mes jāmai en nawwan buweīnan. → Jedziemy do nowego mieszkania. (oba słowa są w bierniku)
Liczba mnoga:
- M.: Sta ast nawwai buweīnai. → To są nowe mieszkania . (oba słowa są w mianowniku)
- D.: Nawwan buweīnan langstas ast debīkan. → Okna nowych mieszkań są duże. (oba słowa są w dopełniaczu).
- C.: Mes asmai en nawwamans buweīnans. → Jesteśmy w nowych mieszkaniach. (przymiotnik jest w celowniku, a rzeczownik w bierniku)
- B.: Mes jāmai en nawwans buweīnans. → Jedziemy do nowych mieszkań. (oba słowa są w bierniku)
Jeśli jest więcej niż jeden przymiotnik, to tylko ten pierwszy ma odpowiednie przypadki, a z drugim przymiotnikiem dzieje się to samo co z rzeczownikiem, np. Mes asmai en nawwasmu debīkan buweīnan → Jesteśmy w nowym, dużym mieszkaniu.