Prześladowania esperantystów w III Rzeszy i ZSRR/Dodatek

Dodatek: Prześladowania esperantystów w cesarskiej Japonii

W Cesarstwie Japonii esperanto nigdy nie zostało formalnie zakazane jako język. Represje wobec esperantystów miały jednak charakter selektywny i dotyczyły przede wszystkim środowisk powiązanych z ruchem anarchistycznym, socjalistycznym i robotniczym. Decydującym czynnikiem nie była sama znajomość języka, lecz jego wykorzystanie do działalności międzynarodowej i politycznej.

Wczesne represje wobec środowisk lewicowych

Już w latach 20. XX wieku działalność esperantystów związanych z ruchem robotniczym znajdowała się pod stałą obserwacją policji. Osoby publikujące lub rozpowszechniające materiały anarchistyczne w języku esperanto były skazywane na kary więzienia, a publiczne wystąpienia łączące ideę esperanta z kosmopolityzmem lub internacjonalizmem bywały przerywane przez organy porządkowe jako „niebezpieczna propaganda”.

Sprawa Wasilija Eroszenki

Symbolicznym momentem był przypadek niewidomego ukraińskiego poety i esperantysty Wasilija Eroszenki, który został wydalony z Japonii za udział w demonstracji pierwszomajowej oraz kongresie socjalistycznym. Wydalenie to zostało szeroko nagłośnione w prasie i przyczyniło się do utrwalenia wizerunku esperanta jako narzędzia międzynarodowej lewicy, mimo że paradoksalnie wzbudziło także zwiększone zainteresowanie językiem.

Likwidacja robotniczego ruchu esperanckiego

W latach 30. represje wobec lewicowych esperantystów uległy nasileniu. Działalność Japońskiego Związku Esperancko-Robotniczego (JPEU) oraz powiązanych organizacji została systematycznie rozbita. Obejmowało to aresztowania nauczycieli prowadzących kursy językowe w zakładach pracy, zakaz nauczania esperanta w środowiskach robotniczych, konfiskatę materiałów i korespondencji zagranicznej, zakaz używania języka podczas obrad organizacyjnych oraz likwidację biur i wydawnictw. Gazeta ruchu robotniczego Kamarado, licząca kilka tysięcy abonentów, została zmuszona do zaprzestania działalności.

Dokumentacja represji i stosowanie przemocy

Najbardziej jednoznacznym dowodem zorganizowanych represji państwowych był sporządzony w 1939 roku tajny raport Ministerstwa Sprawiedliwości pt. Pri la proleta Esperanto-movado, autorstwa prokuratora Takeutiego Ziro. Dokument ten szczegółowo opisywał stosowane wobec esperantystów-robotników metody nacisku, w tym tortury, długotrwałe przesłuchania oraz uwięzienia, mające na celu wymuszenie zaprzestania działalności.

Ofiary represji

Część działaczy zapłaciła za prześladowania najwyższą cenę. Redaktor pisma Marŝu Nakatuka Kitizi zmarł na gruźlicę po długim pobycie w więzieniu, podobnie jak Saito Hidekatu, który po zwolnieniu z aresztu w 1941 roku zmarł w wieku 32 lat w wyniku choroby nabytej podczas odbywania kary.

Inwigilacja i presja administracyjna

Represjom towarzyszyła powszechna inwigilacja. Osoby zapisujące się na kursy esperanta były wzywane na przesłuchania, policja stosowała prowokacje polegające na monitorowaniu zakupu słowników i podręczników, a korespondencja zagraniczna znajdowała się pod kontrolą służb pocztowych. Działania te tworzyły atmosferę ciągłego nadzoru i zastraszania.

Okres wojenny i presja ideologiczna

W czasie wojny kontrola nad ruchem esperanckim uległa dalszemu zaostrzeniu. Japoński Instytut Esperanta (JEI) został zmuszony do zerwania kontaktów z międzynarodowym ruchem esperanckim oraz do składania deklaracji podporządkowujących esperanto oficjalnej narracji państwowej. Choć nie doszło do jego likwidacji, działalność Instytutu była ograniczana cenzurą i presją ideologiczną.

Charakter prześladowań

W przeciwieństwie do III Rzeszy i Związku Radzieckiego w Japonii nie doszło do całkowitego zniszczenia ruchu esperanckiego. Represje miały charakter wyrywkowy i były skierowane głównie przeciw środowiskom uznanym za politycznie niebezpieczne. Neutralna postawa Japońskiego Instytutu Esperanta pozwoliła mu przetrwać okres represji, choć kosztem ograniczeń i ustępstw.