Przyroda/Grzyby jadalne i trujące – rozpoznawanie i znaczenie w przyrodzie i dla człowieka
Grzyby jadalne i trujące – rozpoznawanie i znaczenie w przyrodzie i dla człowieka
[edytuj]Grzyby spotykamy w lasach, na łąkach, a nawet w parkach i ogrodach. Nie są one ani roślinami, ani zwierzętami. W przyrodzie pełnią bardzo ważne funkcje, a dla człowieka mogą być zarówno pożywieniem, jak i zagrożeniem.
Budowa grzyba
[edytuj]Najczęściej widziana część grzyba to owocnik. Składa się on z:
- kapelusza
- trzonu (nóżki)
- spodniej strony kapelusza, gdzie mogą być blaszki lub rurki (gąbka)
Pod ziemią znajduje się grzybnia, czyli sieć cienkich nitek. To ona pobiera z podłoża wodę i substancje pokarmowe. Owocnik służy do rozsiewania zarodników, z których powstają nowe grzyby.
Grzyby jadalne
[edytuj]Grzyby jadalne to takie, które człowiek może bezpiecznie jeść. W Polsce do znanych grzybów jadalnych należą:
- borowik szlachetny
- podgrzybek brunatny
- maślak
- pieprznik jadalny (kurka)
- pieczarka uprawna
Grzyby jadalne są używane do zup, sosów, farszów i dań świątecznych. Zawierają dużo wody, białka i niektóre witaminy. Nie są jednak podstawowym pokarmem, lecz dodatkiem do potraw.
Grzyby trujące
[edytuj]Grzyby trujące zawierają substancje, które mogą wywołać ciężkie zatrucia, a nawet śmierć. Często wyglądają podobnie do grzybów jadalnych, dlatego są bardzo niebezpieczne. Do szczególnie groźnych grzybów trujących należą:
- muchomor sromotnikowy
- muchomor jadowity
- niektóre zasłonaki i gołąbki
Objawy zatrucia mogą pojawić się dopiero po kilku godzinach. Dlatego zawsze trzeba natychmiast zgłosić się do lekarza, jeśli ktoś zjadł podejrzany grzyb.
Jak bezpiecznie rozpoznawać grzyby
[edytuj]Rozpoznawanie grzybów jest trudne nawet dla dorosłych. Wiele gatunków jest do siebie bardzo podobnych. Nie istnieje jedna prosta zasada, która pozwala odróżnić grzyby jadalne od trujących.
Zasady bezpieczeństwa:
- dzieci nie powinny samodzielnie zbierać i jeść grzybów
- nigdy nie zjada się grzybów, co do których nie ma się całkowitej pewności
- grzyby powinny rozpoznawać tylko osoby dorosłe z dużym doświadczeniem lub specjalni znawcy grzybów
- zawsze warto korzystać z atlasu grzybów z wyraźnymi zdjęciami
- nie wolno niszczyć grzybów w lesie, nawet trujących, ponieważ są potrzebne przyrodzie
Znaczenie grzybów w przyrodzie
[edytuj]Grzyby mają bardzo ważną rolę w środowisku:
- rozkładają martwe liście, gałęzie i szczątki organizmów, dzięki czemu powstaje żyzna gleba
- tworzą z korzeniami drzew współpracę, którą nazywamy mikoryzą; pomagają drzewom pobierać wodę i sole mineralne
- są pokarmem dla wielu zwierząt, na przykład ślimaków, owadów czy saren
- niektóre grzyby są pasożytami i wywołują choroby roślin, drzew lub zwierząt
Bez grzybów obieg materii w przyrodzie byłby zaburzony, a lasy nie rozwijałyby się tak dobrze.
Znaczenie grzybów dla człowieka
[edytuj]Dla człowieka grzyby są ważne na różne sposoby:
- grzyby jadalne są wykorzystywane w kuchni
- z niektórych grzybów otrzymuje się leki, na przykład antybiotyki
- drożdże, które też są grzybami, służą do pieczenia chleba i produkcji niektórych napojów
- pleśnie biorą udział w wytwarzaniu niektórych serów
Są też grzyby szkodliwe dla człowieka:
- grzyby trujące mogą wywoływać ciężkie zatrucia
- pleśnie na jedzeniu powodują jego psucie
- niektóre grzyby wywołują choroby roślin uprawnych i niszczą plony
Zapamiętaj
[edytuj]- W przyrodzie występują grzyby jadalne i trujące.
- Na wyglądzie grzyba nie zawsze można polegać, bo wiele gatunków jest podobnych.
- Dzieci nie powinny same zbierać ani jeść dzikich grzybów.
- Grzyby są bardzo ważne w przyrodzie, ponieważ rozkładają martwe szczątki i współpracują z roślinami.
- Dla człowieka grzyby są zarówno pożyteczne (pożywienie, leki), jak i niebezpieczne (zatrucia, choroby roślin).