Przyroda/Warunki życia na lądzie i przystosowania organizmów do tych warunków
Warunki życia na lądzie i przystosowania organizmów do tych warunków
[edytuj]Na lądzie żyją liczne rośliny, zwierzęta i grzyby. Warunki życia na lądzie różnią się od tych w wodzie, dlatego organizmy musiały się do nich przystosować. Przystosowanie to taka cecha budowy lub zachowania, która pomaga przeżyć w danym środowisku.
Jakie są warunki życia na lądzie?
[edytuj]Organizmy lądowe muszą radzić sobie między innymi z:
- powietrzem zamiast wody wokół ciała,
- małą ilością wody i możliwością wysychania,
- zmienną temperaturą (ciepło, zimno, mróz, upał),
- silnym światłem słonecznym,
- wiatrem,
- grawitacją, czyli własnym ciężarem,
- różnym podłożem (piasek, gleba, skały).
Od tych warunków zależy, jak wyglądają i jak żyją organizmy lądowe.
Przystosowania roślin do życia na lądzie
[edytuj]Rośliny lądowe muszą zdobywać wodę z gleby, utrzymać się w podłożu i nie wyschnąć.
Pobieranie wody i soli mineralnych
[edytuj]Rośliny mają:
- korzenie, które wnikają w glebę,
- liczne cienkie korzonki i włośniki zwiększające powierzchnię pobierania wody,
- rozgałęziony system korzeniowy, który mocno trzyma roślinę w ziemi (np. drzewo podczas wiatru).
Ochrona przed wysychaniem
[edytuj]Aby nie tracić zbyt dużo wody, rośliny lądowe:
- mają skórkę liści i łodyg pokrytą cienką warstwą wosku (kutykula),
- często pokrywają liście włoskami,
- u niektórych gatunków liście są przekształcone w igły (np. sosna) – tracą wtedy mniej wody,
- zrzucają liście na zimę, gdy woda w glebie jest trudniej dostępna.
Oddychanie i wymiana gazowa
[edytuj]Rośliny prowadzą fotosyntezę i oddychają dzięki:
- aparatom szparkowym w skórce liści,
- możliwości otwierania i zamykania szparek w zależności od warunków (np. suszy).
Wzrost ku górze i utrzymanie ciężaru
[edytuj]Na lądzie roślina musi sama utrzymać swój ciężar. Dlatego:
- łodygi i pnie mają tkanki wzmacniające,
- drewno drzew jest twarde i wytrzymałe,
- roślina rośnie w górę, aby lepiej docierało do niej światło.
Rozmnażanie na lądzie
[edytuj]Rośliny lądowe:
- wytwarzają nasiona chronione twardą okrywą,
- mają kwiaty, które zwabiają owady lub są przystosowane do zapylenia przez wiatr,
- tworzą owoce, które pomagają w rozsiewaniu nasion (przez wiatr, wodę, zwierzęta).
Przystosowania zwierząt do życia na lądzie
[edytuj]Zwierzęta lądowe muszą się poruszać, oddychać powietrzem, zdobywać pokarm i chronić się przed wysychaniem oraz zmianami temperatury.
Poruszanie się po lądzie
[edytuj]Zwierzęta lądowe mają:
- kończyny (nogi, łapy, kopyta), które umożliwiają chodzenie, bieganie, skakanie,
- pazury i opuszki pomagające we wspinaniu się (np. kot),
- silne mięśnie i stawy ułatwiające ruch.
Przykłady:
- jeleń biega na długich, silnych nogach,
- żaba skacze dzięki mocnym tylnym kończynom,
- owady mają odnóża przystosowane do biegania, skakania lub kopania.
Oddychanie powietrzem
[edytuj]Zwierzęta lądowe oddychają głównie płucami:
- ssaki, ptaki, gady i dorosłe płazy mają płuca,
- owady oddychają przez system rurek zwanych tchawkami,
- ptaki mają dodatkowe worki powietrzne, co ułatwia im lot.
Ochrona przed wysychaniem i temperaturą
[edytuj]Zwierzęta lądowe:
- mają skórę pokrytą sierścią, piórami lub łuskami,
- u wielu gatunków skóra wytwarza tłuszcz lub pot, co pomaga w ochronie i regulowaniu temperatury,
- szukają cienia lub kryjówek podczas upału,
- niektóre zapadają w sen zimowy, by przetrwać niskie temperatury i brak pokarmu.
Zdobywanie pokarmu i obrona
[edytuj]Zwierzęta na lądzie:
- mają różne kształty zębów lub dziobów (np. drapieżnik ma ostre kły, roślinożerca – szerokie zęby trzonowe),
- wykorzystują pazury, rogi, kolce lub jad do obrony,
- często mają ubarwienie ochronne, które pomaga im ukryć się w otoczeniu (np. zielony konik polny w trawie).
Różnorodność przystosowań na lądzie
[edytuj]Na lądzie występują różne środowiska: lasy, łąki, pustynie, góry. Warunki życia w tych miejscach różnią się, dlatego:
- kaktusy na pustyni mają mięsiste łodygi do gromadzenia wody i kolce zamiast liści,
- rośliny w górach są niskie i odporne na wiatr i zimno,
- zwierzęta pustynne są aktywne głównie nocą, aby unikać upału.
Przystosowania organizmów do życia na lądzie pokazują, jak bardzo budowa i sposób życia są związane ze środowiskiem, w którym dany organizm występuje. Dzięki temu może on przetrwać i rozmnażać się w swoim otoczeniu.