Przyroda/Warunki życia w wodzie i przystosowania organizmów (np. ryb)

Wprowadzenie

Niektóre organizmy żyją na lądzie, inne w powietrzu, a jeszcze inne w wodzie. Woda to szczególne środowisko życia. Żeby rośliny i zwierzęta mogły w niej żyć, muszą być do tego odpowiednio przystosowane.

Warunki życia w wodzie

Środowisko wodne różni się od lądowego:

• woda jest cięższa od powietrza – poruszanie się w niej wymaga więcej wysiłku,
• w wodzie jest mniej tlenu niż w powietrzu – trzeba inaczej oddychać,
• woda wolniej się nagrzewa i wolniej stygnie – temperatura zmienia się zwykle wolniej niż na lądzie,
• im głębiej, tym mniej światła – niektóre rośliny i zwierzęta żyją tylko w płytszych, jaśniejszych miejscach,
• w wodzie mogą występować prądy i fale, które poruszają wodę i wszystko, co w niej pływa.

Organizmy wodne muszą sobie radzić z tymi warunkami. Wiele z nich ma specjalne cechy budowy ciała.

Przystosowania ryb do życia w wodzie

Ryby są jednymi z najważniejszych mieszkańców wód. Ich ciało jest zbudowane tak, aby łatwo poruszać się w wodzie i oddychać.

Najważniejsze przystosowania ryb:

• opływowy kształt ciała – pysk z przodu, ciało zwężające się ku ogonowi; dzięki temu ryba łatwiej przecina wodę,
• płetwy – pomagają w pływaniu, skręcaniu i utrzymaniu równowagi:
  • płetwa ogonowa – służy głównie do popychania ciała do przodu,
  • płetwy piersiowe i brzuszne – pomagają w skręcaniu, hamowaniu i unoszeniu się,
• skrzela – narządy oddechowe ryb; ryba pobiera wodę przez pysk, a skrzela wyłapują z niej tlen rozpuszczony w wodzie,
• pęcherz pławny – wypełniony gazem woreczek w środku ciała; pomaga rybie utrzymać się na określonej głębokości bez dużego wysiłku,
• łuski i śluz – łuski chronią ciało, a śluz zmniejsza tarcie z wodą i utrudnia wnikanie drobnoustrojów,
• oczy po bokach głowy – ryba może obserwować otoczenie po lewej i prawej stronie,
• ubarwienie kamuflujące – np. ciemniejszy grzbiet (od góry ryba zlewa się z dnem), jaśniejszy brzuch (od dołu ginie w jasnym świetle wody); pomaga to ukryć się przed drapieżnikami,
• linia boczna – specjalny narząd biegnący wzdłuż boków ciała; dzięki niemu ryba wyczuwa drgania wody i ruchy innych organizmów.

Dzięki tym przystosowaniom ryby mogą szybko pływać, zdobywać pokarm i unikać niebezpieczeństw.

Inne organizmy przystosowane do życia w wodzie

W wodzie żyją nie tylko ryby, ale też rośliny i inne zwierzęta.

Rośliny wodne

Przykłady: trzcina, pałka wodna, grążel, grzybień (lilia wodna), rzęsa wodna.

Ich przystosowania:

• miękkie, elastyczne łodygi – nie łamią się łatwo pod wpływem fal,
• szerokie liście na powierzchni wody – dobrze wykorzystują światło słoneczne do fotosyntezy,
• obecność powietrza w tkankach – pomaga unosić się na wodzie,
• słabszy system korzeniowy – korzenie często służą głównie do umocowania w dnie, a wodę roślina pobiera całą powierzchnią.

Płazy (np. żaba)

Żaby część życia spędzają w wodzie, a część na lądzie.

Przystosowania do życia w wodzie:

• kijanki oddychają skrzelami i pływają jak małe rybki,
• dorosłe żaby mają błony pławne między palcami tylnych nóg – ułatwiają pływanie,
• wilgotna skóra – pomaga w oddychaniu częściowo przez skórę i utrzymaniu odpowiedniej wilgotności.

Dlaczego przystosowania są ważne?

Przystosowania do życia w wodzie:

• ułatwiają zdobywanie pokarmu,
• pomagają uciec przed drapieżnikiem,
• umożliwiają oddychanie w środowisku, gdzie jest mało tlenu,
• pozwalają wytrzymać działanie fal, prądów i chłodniejszej wody.

Dzięki nim organizmy wodne mogą bezpiecznie żyć, rosnąć i rozmnażać się w swoim środowisku.

Podsumowanie

Życie w wodzie wiąże się z innymi warunkami niż na lądzie. Ryby i inne organizmy wykształciły specjalne przystosowania budowy ciała i sposobu życia. Pozwalają im one poruszać się w wodzie, oddychać, zdobywać pokarm i chronić się przed niebezpieczeństwem. Dzięki temu świat pod wodą jest tak bogaty i różnorodny.