Przyroda/Zmysły w poznawaniu świata – co możemy zobaczyć, usłyszeć, powąchać, dotknąć i posmakować

Zmysły w poznawaniu świata – co możemy zobaczyć, usłyszeć, powąchać, dotknąć i posmakować

Każdego dnia poznajemy świat dzięki zmysłom. Zmysły to nasze naturalne narzędzia badawcze. Pomagają nam zauważyć niebezpieczeństwo, cieszyć się jedzeniem, słuchać muzyki i obserwować przyrodę.

Do zmysłów należą:

• wzrok
• słuch
• węch
• dotyk
• smak

Zmysły a poznawanie przyrody

Na lekcjach przyrody bardzo często korzystamy ze zmysłów. Dzięki nim możemy:

• prowadzić obserwacje,
• opisywać to, co widzimy i słyszymy,
• porównywać różne przedmioty i zjawiska,
• zauważać zmiany w otoczeniu.

Zmysły pomagają nam zdobywać informacje, ale czasem mogą nas też mylić. Dlatego w przyrodzie często korzystamy także z przyrządów, takich jak lupa, termometr czy linijka.

Co możemy zobaczyć – zmysł wzroku

Wzrok to zmysł, dzięki któremu widzimy światło, kolory, kształty i ruch.

Dzięki wzrokowi:

• rozpoznajemy rośliny i zwierzęta,
• odczytujemy mapy, wykresy i teksty,
• widzimy, jaka jest pogoda,
• zauważamy niebezpieczeństwa, na przykład nadjeżdżający samochód.

Oczy pomagają nam w obserwacji przyrody. Czasem korzystamy z pomocy:

• lupy – aby zobaczyć drobne szczegóły,
• lornetki – aby obserwować coś z daleka,
• mikroskopu – aby zobaczyć to, czego nie widać gołym okiem.

Co możemy usłyszeć – zmysł słuchu

Słuch pozwala nam odbierać dźwięki.

Dzięki słuchowi:

• rozpoznajemy głosy innych osób,
• słyszymy śpiew ptaków i odgłosy zwierząt,
• słyszymy szum wiatru, deszczu, burzy,
• możemy porozumiewać się mową.

Słuch pomaga nam także w bezpieczeństwie. Ostrzega przed:

• nadjeżdżającymi pojazdami,
• syrenami alarmowymi,
• wołaniem o pomoc.

W przyrodzie możemy porównywać dźwięki, na przykład:

• odgłosy różnych ptaków,
• dźwięki w lesie i w mieście,
• ciche i głośne dźwięki.

Co możemy powąchać – zmysł węchu

Węch to zmysł, dzięki któremu odbieramy zapachy.

Dzięki węchowi:

• czujemy zapach kwiatów, świeżego powietrza po deszczu,
• rozpoznajemy zapachy jedzenia,
• zauważamy niebezpieczeństwa, na przykład dym lub zepsutą żywność.

Zapach może być przyjemny lub nieprzyjemny. W przyrodzie zapachy pomagają:

• rozpoznawać rośliny,
• oceniać czystość powietrza,
• rozróżniać świeże i zepsute produkty.

Co możemy dotknąć – zmysł dotyku

Dotyk to zmysł, dzięki któremu czujemy kontakt z innymi przedmiotami. Odbieramy go głównie skórą.

Dzięki dotykowi:

• czujemy, czy coś jest ciepłe czy zimne,
• rozpoznajemy, czy powierzchnia jest gładka czy szorstka,
• czujemy ból, ucisk, łaskotanie,
• oceniamy, czy coś jest miękkie czy twarde.

Dotyk pomaga nam:

• bezpiecznie trzymać przedmioty,
• chronić się przed oparzeniem lub skaleczeniem,
• rozpoznawać przedmioty nawet z zamkniętymi oczami.

W przyrodzie dotyk wykorzystujemy na przykład do:

• porównywania faktury liści,
• badania kształtu kamieni,
• sprawdzania, czy woda jest ciepła czy zimna (z zachowaniem zasad bezpieczeństwa).

Co możemy posmakować – zmysł smaku

Smak to zmysł, dzięki któremu odczuwamy, jakie jest jedzenie.

Rozróżniamy podstawowe smaki:

• słodki,
• słony,
• kwaśny,
• gorzki,
• umami (na przykład w niektórych serach, mięsie, bulionach).

Dzięki smakowi:

• cieszymy się jedzeniem,
• rozpoznajemy ulubione potrawy,
• możemy wyczuć, że coś jest zepsute lub nieświeże.

Smak działa razem z węchem. Gdy mamy katar i nie czujemy zapachu, jedzenie wydaje się mniej wyraziste.

Uwaga: w przyrodzie nigdy nie próbujemy nieznanych roślin, owoców ani grzybów. Nie wiemy, czy nie są trujące. Jest to bardzo ważna zasada bezpieczeństwa.

Jak zmysły współpracują

Najczęściej korzystamy z kilku zmysłów jednocześnie. Na przykład:

• jedząc – używamy wzroku, węchu, smaku i dotyku,
• spacerując po lesie – używamy wzroku, słuchu, węchu i dotyku,
• podczas doświadczeń przyrodniczych – obserwujemy, dotykamy, czasem słuchamy.

Zmysły uzupełniają się i razem dają nam pełniejszy obraz świata. Gdy jeden zmysł działa słabiej, inne często pracują wtedy intensywniej.

Podsumowanie

Zmysły to nasze naturalne narzędzia do poznawania świata. Dzięki wzrokowi, słuchowi, węchowi, dotykowi i smakowi możemy obserwować przyrodę, uczyć się, bawić się i dbać o bezpieczeństwo. Na lekcjach przyrody uczymy się korzystać ze zmysłów uważnie i mądrze, aby jak najlepiej poznawać otaczający nas świat.