Molier – „Skąpiec”

Podstawowe informacje

Autor: Molier (Jean-Baptiste Poquelin)
Tytuł: „Skąpiec”
Rodzaj literacki: dramat
Gatunek: komedia (komedia charakterów i obyczajów)
Epoka: barok / klasycyzm francuski (XVII w.)
Miejsce akcji: dom Harpagona (miasto – nie jest nazwane)
Tematyka: skąpstwo i chciwość, konflikty rodzinne, miłość młodych kontra interes, obłuda, pieniądz jako „bożek”

Streszczenie krótkie

Harpagon jest chorobliwie skąpy i podejrzliwy. Ukrywa szkatułkę z pieniędzmi i wszystkim wypomina koszty. Chce wydać córkę Elizę za bogatego Anzelma (bo ten nie żąda posagu), a syna Kleanta ożenić z wdową, która ma pieniądze. Jednocześnie sam postanawia poślubić Mariannę – ubogą dziewczynę, którą kocha Kleant.

Młodzi próbują walczyć o swoje uczucia. Harpagon jednak jest nieugięty, a jego skąpstwo prowadzi do kłótni i absurdów (m.in. Harpagon okazuje się lichwiarzem, od którego Kleant chce pożyczyć pieniądze). Punkt kulminacyjny następuje, gdy Harpagon traci najcenniejszą rzecz – szkatułkę. Wszczyna śledztwo, podejrzewa wszystkich.

Na końcu wychodzi na jaw, że Anzelm jest ojcem Walerego (narzeczonego Elizy) i Marianny, a więc może „bez problemu” zorganizować oba małżeństwa: Kleant z Marianną i Eliza z Walerym. Harpagon godzi się na to, ale tylko dlatego, że odzyskuje szkatułkę i nie musi płacić za wesele. Najważniejsze zostaje dla niego złoto.

Plan wydarzeń

Eliza i Walery ukrywają miłość; Walery pracuje u Harpagona.
Kleant wyznaje Elizie, że kocha Mariannę.
Harpagon ogłasza plany: sam chce Mariannę, Elizę wyda za Anzelma, Kleanta za bogatą wdowę.
Kleant szuka pożyczki – okazuje się, że lichwiarzem jest Harpagon.
Przyjęcie u Harpagona – Kleant rywalizuje z ojcem o Mariannę i kompromituje go.
Harpagon podejrzewa syna o miłość do Marianny, kłótnia i wydziedziczenie.
Strzałka kradnie szkatułkę Harpagona.
Harpagon wszczyna dochodzenie, oskarża wszystkich.
Nieporozumienie: Harpagon przesłuchuje Walerego, myśląc, że ten „przyznaje się” do kradzieży – a chodzi o Elizę.
Rozpoznanie rodzinne: Anzelm = ojciec Marianny i Walerego.
Kleant odda szkatułkę, jeśli ojciec zgodzi się na jego ślub z Marianną.
Finał: Harpagon odzyskuje pieniądze i „przytula szkatułkę”.

Najważniejsi bohaterowie

Harpagon – tytułowy skąpiec; paranoicznie boi się kradzieży, kocha pieniądze bardziej niż ludzi; wszystko przelicza na koszt.
Kleant – syn Harpagona; zakochany w Mariannie; buntuje się przeciw ojcu.
Eliza – córka Harpagona; kocha Walerego; boi się ojca, ale nie chce ślubu z Anzelmem.
Marianna – uboga dziewczyna, kochana przez Kleanta; Harpagon też chce ją poślubić.
Walery – ukochany Elizy; ratuje ją przed utonięciem; udaje kogoś innego i pracuje u Harpagona.
Anzelm – kandydat na męża Elizy (wybrany przez Harpagona); okazuje się ojcem Walerego i Marianny.
Frozyna – swatka, manipuluje pochlebstwem, chce zarobić, ale Harpagon skąpi jej zapłaty.
Strzałka – sługa Kleanta; kradnie szkatułkę.
Jakub – służący, miesza informacje, mści się za upokorzenia.

Czas i miejsce akcji

Miejsce: dom Harpagona (salon, ogród, kuchnia) – akcja „w jednym domu”, co wzmacnia tempo komedii.
Czas: ciąg zdarzeń w krótkim odcinku (kilka dni).

Problematyka i przesłanie

Skąpstwo jako choroba i obsesja

Harpagon traci normalne relacje z ludźmi – widzi wszędzie złodziei i koszty.

Pieniądz rządzi decyzjami

Małżeństwa są traktowane jak transakcje (posag, brak posagu, „opłacalność” związku).

Konflikt pokoleń

Młodzi chcą miłości, ojciec chce „interesu”.

Śmieszność i groza skąpstwa

Komedia bawi, ale pokazuje też, że chciwość niszczy rodzinę.