Stanisław Wyspiański – „Wesele”

Podstawowe informacje

Autor: Stanisław Wyspiański
Tytuł: „Wesele”
Rodzaj literacki: dramat
Gatunek: dramat symboliczny (z elementami satyry społecznej; dramat narodowy)
Epoka: Młoda Polska
Czas akcji: jedna noc (listopadowa), rok 1900
Miejsce akcji: Bronowice pod Krakowem – izba w chacie weselnej
Geneza: inspirowane autentycznym weselem poety Lucjana Rydla z chłopką Jadwigą Mikołajczykówną

Skrócona fabuła

W Bronowicach trwa wesele inteligenta z Krakowa (Pana Młodego) i chłopki (Panny Młodej). W izbie spotykają się przedstawiciele inteligencji i chłopów. Rozmowy pokazują, że mimo wspólnej zabawy nie ma prawdziwego porozumienia: mieszczanie idealizują wieś, chłopi czują dystans i urazy historyczne, a wszyscy marzą o wielkiej Polsce, ale brak im jednomyślności i czynu.

W nocy pojawiają się Widma (postacie-symboly), które konfrontują gości z ich słabościami i narodową historią: m.in. Stańczyk, Rycerz, Hetman, Upiór (Szela). Kulminacją jest przybycie Wernyhory, który daje Gospodarzowi misję zrywu narodowego oraz złoty róg – znak wezwania do powstania. Gospodarz przekazuje róg Jaśkowi, ale ten gubi go, schylając się po czapkę z pawimi piórami. Bez rogu nie ma sygnału do działania. Zamiast powstania następuje chocholi taniec – uśpienie, bezwład i klęska marzeń o czynie.

Plan wydarzeń

Wesele w Bronowicach: rozmowy chłopów i inteligencji – brak prawdziwego zbliżenia.
Narastają konflikty i różnice (m.in. polityka, chłopska siła, urazy o rabację).
Noc: pojawiają się Widma, które „diagnozują” bohaterów i naród.
Wernyhora daje Gospodarzowi złoty róg i rozkaz zrywu.
Gospodarz wysyła Jaśka z rogiem, by zebrał ludzi.
Jasiek gubi róg (przez pogoń za czapką z piór).
Goście wpadają w chocholi taniec – symbol narodowego uśpienia i bezsilności.

Najważniejsi bohaterowie

Postacie realistyczne

Pan Młody – inteligent z miasta; zachwycony wsią, idealizuje ją, ale nie rozumie chłopów do końca.
Panna Młoda – chłopka; prosta, konkretna, z dystansem do „gadania” inteligentów.
Gospodarz – autorytet na wsi; dostaje misję od Wernyhory, ale jej nie udźwiga (przekazuje ją dalej).
Dziennikarz – przedstawiciel elit; sceptyczny, wygodny, bardziej komentuje niż działa.
Poeta – artysta; wrażliwy, skłonny do nastrojów i wizji, ale bez sprawczości.
Czepiec – chłop; ciekawy polityki, gotów do walki, dumny, porywczy.
Rachela – wrażliwa „panna modern”, uruchamia atmosferę symbolu i widm.

Postacie fantastyczne – Widma (symbole)

Chochoł – symbol uśpienia i marazmu narodu; kończy dramat chocholim tańcem.
Stańczyk – wyrzut sumienia inteligencji i politycznych elit; symbol gorzkiej mądrości.
Rycerz (Zawisza Czarny) – przypomnienie dawnej chwały i etosu walki.
Hetman (Branicki) – symbol zdrady narodowej i zaprzedania Polski.
Upiór (Jakub Szela) – przypomnienie rabacji i krwawej przeszłości chłopsko-szlacheckiej.
Wernyhora – symbol proroka i nadziei na zjednoczenie; daje róg (szansę czynu).

Czas i miejsce akcji

Miejsce: bronowicka chata – przestrzeń „Polski w pigułce” (spotkanie warstw społecznych).
Czas: jedna noc, od weselnej zabawy do świtu; narastanie nastroju od realizmu do symbolu.

Problematyka i sens utworu

Brak jedności narodowej

Chłopi i inteligencja są obok siebie, ale nie razem. Wspólna zabawa nie oznacza wspólnego działania.

Marzenie o powstaniu vs niemoc

Wszyscy mówią o Polsce, ale gdy przychodzi szansa czynu, zostaje ona zaprzepaszczona.

Krytyka „pozorów”

Polacy lubią symbole, stroje i gesty, ale gubią to, co najważniejsze (róg zgubiony przez czapkę).

Historia wraca jako widmo

Rabacja, zdrady, klęski – przeszłość ciąży na teraźniejszości i blokuje wspólne działanie.

Najważniejsze symbole

Złoty róg – wezwanie do czynu, szansa na zryw i jedność.
Czapka z pawimi piórami – próżność, blichtr, ambicja prywatna ważniejsza niż sprawa narodowa.
Chocholi taniec – narodowy marazm, bezwład, uśpienie, powtarzanie błędów.
Widma – „diagnoza” społeczeństwa i jego słabości.