Streszczenia obowiązkowych lektur szkolnych dla szkoły podstawowej/Adam Mickiewicz – Pan Tadeusz. Księga II

Krótkie streszczenie treści

Następnego dnia po powrocie Tadeusza całe Soplicowo szykuje się do polowania z chartami. Tadeusz zasypia i musi go budzić ksiądz Robak. Wyprawie przewodzi Podkomorzy; polowanie ma rozstrzygnąć, który pies jest lepszy – Kusy (Rejenta) czy Sokół (Asesora).

Gdy towarzystwo jest w terenie, do Soplicowa przyjeżdża Hrabia, spadkobierca rodu Horeszków. Spóźnił się, bo zatrzymał go widok oświetlonego słońcem zamku Horeszków, który bardzo go zachwycił. Hrabia próbuje jeszcze dogonić myśliwych, ale natyka się na Gerwazego, dawnego klucznika Horeszków, zwanego Klucznikiem lub Rębajłą.

Gerwazy wypytuje Hrabiego o proces z Sędzią Soplicą o zamek. Hrabia, znudzony ciągnącą się sprawą, stwierdza, że mógłby nawet zamek Sędziemu sprzedać. Gerwazy oburza się: nie może znieść myśli, że dawna siedziba jego pana trafi w ręce Sopliców. Zabiera Hrabiego do środka i zaczyna opowiadać dzieje zamku oraz historię konfliktu Horeszków z Soplicami.

Opowiada o Stolniku Horeszce, dawnym właścicielu zamku, oraz o Jacku Soplicy, ojcu Tadeusza. Jacek, choć był ubogi, miał wielki wpływ na szlachtę i dlatego był chętnie widziany przy stole Stolnika. Zakochał się w jego córce i liczył, że dzięki swojej pozycji politycznej zostanie zaakceptowany jako zięć. Gdy Stolnik zorientował się w zamiarach Jacka, podczas uroczystego obiadu podał mu czarną polewkę – tradycyjny znak odmowy ręki panny. Choć córka darzyła Jacka uczuciem, milczała i wyszła za mąż za bogatszego kandydata.

Wkrótce potem Moskal (Rosjanie) napadli na zamek. Obrona się powiodła, ale w zamieszaniu Stolnik został zastrzelony nie przez wroga, lecz przez Jacka Soplicę. Gerwazy widział to na własne oczy. Uważa, że Jacek zabił Stolnika z zemsty za odrzucenie. Przysiągł więc ród Sopliców wytępić i w pojedynkach zabił wielu jego członków. Po tej opowieści Hrabia, zafascynowany romantyczną historią rodu, przysięga, że nie odda zamku Soplicom, choć jeszcze przed chwilą chciał go sprzedać. Zapał ten jest jednak dość ulotny – gdy tylko słyszy odgłosy polowania, chce od razu dołączyć do towarzystwa.

Po drodze Hrabia zauważa w sadzie młodą dziewczynę w białej koszuli, zbierającą owoce. Patrzy na nią jak na leśną nimfę lub zjawę – jest zachwycony jej naturalnym pięknem. Zamyślonego Hrabiego nagle przerywa ksiądz Robak, który ostrzega go, że „w tym ogrodzie nie ma owocu dla niego”. Gdy Hrabia się otrząsa, dziewczyna już zniknęła, zostawiając tylko koszyk.

Tymczasem polowanie zostaje przerwane i myśliwi wracają na śniadanie do Soplicowa. Jedzą na stojąco, dzieląc się na dwie grupy: jedna rozprawia o polityce (wojny Napoleona, sprawy polskie), druga – o bieżących sporach, zwłaszcza o chartów. Okazuje się jednak, że żaden z psów nie przynosi zająca, więc konflikt Rejenta i Asesora znów zostaje bez rozwiązania.

Tadeusz rozmawia z Telimeną i dowiaduje się, że mówienie do niej „ciociu” to tylko forma grzeczności – w rzeczywistości nie są spokrewnieni. To wyraźnie mu się podoba. Telimena opowiada zebranym anegdotę z Rosji, o tym, jak psy sąsiada zagryzły jej ukochaną suczkę, a carewska biurokracja surowo ukarała właściciela psów. Historia bawi towarzystwo i podkreśla surowość tamtejszych urzędów.

Flirt Telimeny i Tadeusza co chwila przerywa Wojski, który z packą na muchy robi w salonie polowanie na owady. Zaraz potem ponownie wybucha spór Rejenta i Asesora o psy. Wojski, wspierany przez księdza Robaka, wciąga obu przeciwników w zakład: Rejent stawia w nagrodę swego dobrego konia z rzędem, a Asesor – złote obroże i jedwabną smycz.

Telimenę nużą te ciągłe kłótnie, więc proponuje grzybobranie w lesie. Za nią jako pierwszy rusza Tadeusz. Sędzia, zadowolony z przerwania jałowych sporów, obiecuje nagrodę dla osoby, która zbierze najwięcej grzybów: zwycięzca będzie mógł wybrać sobie partnera lub partnerkę na wieczorne miejsce przy stole.

Plan wydarzeń

Poranek polowania – Robak budzi zaspanego Tadeusza.
Wyjazd szlachty na polowanie z chartami pod wodzą Podkomorzego.
Spóźniony przyjazd Hrabiego do Soplicowa – zachwyt widokiem zamku w słońcu.
Spotkanie Hrabiego z Gerwazym przed zamkiem.
Rozmowa o procesie z Sędzią; zapowiedź, że Hrabia chce zamek sprzedać.
Oburzenie Gerwazego; zaproszenie Hrabiego do środka zamku.
Opowieść Gerwazego o dawnym Stolniku Horeszce i Jacku Soplicy:
- przyjaźń Stolnika z Jackiem,
- miłość Jacka do córki Stolnika,
- czarna polewka i odrzucenie,
- napad Moskali na zamek,
- śmierć Stolnika z rąk Jacka Soplicy,
- przysięga zemsty Gerwazego na rodzie Sopliców.
Zachwyt Hrabiego romantyczną historią i decyzja, że nie odda zamku Soplicom.
Powrót Hrabiego; zauważenie dziewczyny w białej koszuli w sadzie.
Ostrzeżenie księdza Robaka, że w ogrodzie nie ma dla Hrabiego „owocu”.
Przerwa w polowaniu – śniadanie na stojąco w Soplicowie.
Dwugłos przy stole: rozmowy polityczne i spór o wyższość Kusego lub Sokoła.
Anegdota Telimeny z pobytu w Rosji; rosnące zainteresowanie Tadeusza Telimeną.
Wojski poluje na muchy packą, przerywając zaloty i swary.
Nowa odsłona sporu Rejent–Asesor; Wojski i Robak proponują zakład.
Ustalenie nagród w zakładzie.
Propozycja Telimeny: wyjście na grzyby; Tadeusz pierwszy rusza za nią.
Sędzia ogłasza nagrodę za najlepszy zbiór grzybów – prawo wyboru miejsca przy wieczornej uczcie.

Najważniejsi bohaterowie tej księgi

Hrabia

młody dziedzic rodu Horeszków, romantyczna dusza,
patrzy na świat przez pryzmat sztuki i literatury (zachwyt ruiną zamku, dziewczyną w ogrodzie),
łatwo ulega nastrojom – raz chce zamek sprzedać, za chwilę przysięga, że go nie odda.

Gerwazy Rębajło (Klucznik)

stary sługa Horeszków, ostatni wierny Stolnikowi,
nosi przy sobie ogromny klucz (symbol dawnej służby w zamku),
pała nienawiścią do rodu Sopliców za śmierć Stolnika,
jego opowieść o dawnych wydarzeniach staje się początkiem otwartego konfliktu.

Jacek Soplica (wspominany w opowieści Gerwazego)

ojciec Tadeusza, nieobecny w teraźniejszej akcji, ale ważny dla fabuły,
dawniej ubogi, ale wpływowy szlachcic, nazywany z przekąsem „Wojewodą”,
zakochany w córce Stolnika, odtrącony za pomocą czarnej polewki,
zastrzelił Stolnika podczas napadu Moskali na zamek, co obciąża ród Sopliców wielką winą.

Tadeusz Soplica

młody szlachcic, główny bohater tytułowy,
w tej księdze uczestniczy w polowaniu, śniadaniu, bierze udział w zalotach z Telimeną,
coraz bardziej interesuje się zarówno Telimeną, jak i tajemniczą dziewczyną z ogrodu (Zosią).

Telimena

krewna Sopliców (formalnie nazywana „ciotką” Tadeusza, choć nim nie jest),
dama z miasta, obyta z Petersburgiem, lubi elegancję i opowieści o wielkim świecie,
świadomie flirtuje z Tadeuszem, opowiada wesołą anegdotę z Rosji.

Ksiądz Robak

bernardyn, tajemniczy, rozumny obserwator,
budzi Tadeusza na polowanie, hamuje zapędy Hrabiego wobec dziewczyny w ogrodzie,
pomaga łagodzić spory (np. między Rejentem i Asesorem),
w tle pozostaje emisariuszem Napoleona, choć w tej księdze robi to jeszcze dyskretnie.

Wojski Hreczecha

stary przyjaciel Sopliców, znawca polowań i obyczajów,
zarządza gospodarstwem podczas nieobecności Sędziego,
pacyfikuje kłótnie, proponując zakłady i wspominając dawne łowy,
słynna jest scena jego „polowania” na muchy z packą.

Rejent i Asesor

miejscowi urzędnicy, stale skonfliktowani o to, czyj pies jest lepszy,
ich spór o Kusego i Sokoła jest źródłem komizmu i barwnym obrazem szlacheckich ambicji.

Sędzia Soplica

gospodarz Soplicowa, stryj Tadeusza,
pojawia się przy śniadaniu, dba o spokój i porządek wśród gości,
podtrzymuje obyczaje (np. nagroda za grzybobranie, zachęta do kulturalnej zabawy).

Zosia (jeszcze bez wyeksponowanego imienia)

młoda dziewczyna w białej koszuli, widziana przez Hrabiego w sadzie,
symbol naturalnego, niewinnego piękna,
budzi zachwyt Hrabiego, a wcześniej zwróciła uwagę Tadeusza w Księdze I.

Czas i miejsce akcji księgi II

Czas akcji: ten sam rok co w całym utworze – 1811; wydarzenia księgi II rozgrywają się następnego dnia po uczcie z Księgi I („Gospodarstwo”).
Miejsce akcji:
- okolice Soplicowa (pola, las – teren polowania),
- zamek Horeszków – miejsce rozmowy Hrabiego z Gerwazym i opowieści o dawnych dziejach,
- dwór w Soplicowie – śniadanie, rozmowy, zakład, przygotowania do grzybobrania,
- ogród i sad – scena z Hrabim i Zosią.

Problematyka i motywy w księdze II

Spór o zamek i dawne krzywdy – ujawnia się tło konfliktu między rodami Horeszków i Sopliców; pojawia się motyw honoru rodowego i zemsty.
Romantyczne widzenie świata – Hrabia idealizuje zamek, historię Stolnika i Zosię; ulega nastrojom jak bohater romantyczny.
Historia miłosna Jacka Soplicy – ukazana jako źródło jego późniejszej winy (zabicie Stolnika); ważne dla zrozumienia przemiany tego bohatera w dalszych księgach.
Życie szlachty i obyczajowość – polowanie, śniadanie na stojąco, spory o psy, zakłady, grzybobranie; wszystko to tworzy obraz codzienności w Soplicowie.
Komizm – kłótnie Rejenta i Asesora, polowanie Wojskiego na muchy, przesadne opowieści Telimeny; łagodzą powagę historii Horeszków i Sopliców.
Motyw natury – las, ogród, sad, grzybobranie; przyroda jest tłem dla uczuć bohaterów i daje ukojenie od sporów.