Streszczenia obowiązkowych lektur szkolnych dla szkoły podstawowej/Adam Mickiewicz – Reduta Ordona

Skrócone streszczenie

Utwór ma formę opowieści adiutanta (młodego oficera), który relacjonuje przyjacielowi walkę o jedną z warszawskich redut podczas powstania listopadowego.

Adiutant wspomina dzień rosyjskiego szturmu. Na polskie pozycje naciera ogromna armia cara – „morze armat” i zwarte kolumny piechoty z bagnetami. Po stronie polskiej broni się mała fortyfikacja – reduta Ordona, uzbrojona zaledwie w sześć dział. Mimo przytłaczającej przewagi wroga, Polacy strzelają celnie, sieką szeregi rosyjskie, kładąc trupem wielu żołnierzy.

W pewnym momencie adiutant przerywa opis i zadaje pytanie: gdzie jest władca, który wysyła tylu ludzi na śmierć? Odpowiada sam: car bezpiecznie siedzi w stolicy, daleko od pola walki, jego jeden gest skazuje tysiące rodzin na żałobę. Jest silny jak Bóg, złośliwy jak szatan, przed jego potęgą drżą inne kraje – tylko Warszawa odważyła się przeciwstawić.

Mimo dzielnej obrony rosyjskie oddziały zbliżają się do reduty, działa polskie milkną, szańce „gasną jak znicze”. Wydaje się, że wszystko jest stracone. Polski generał, patrząc przez lunetę, płacze i prosi adiutanta, by odnalazł wzrokiem dowódcę reduty – Ordona.

Adiutant widzi, jak Ordon trzyma w ręku ogień (palną świecę) i schodzi do podziemi, gdzie znajduje się magazyn prochu. Chwilę później następuje olbrzymi wybuch – Ordon wysadza redutę w powietrze razem z wchodzącymi do środka Rosjanami i broniącymi się Polakami. Cały szańc zamienia się w jedną wielką mogiłę, a rosyjskie wojsko ogarnia panika.

Na końcu adiutant mówi, że Ordon stał się patronem wszystkich przyszłych szańców, a „dzieło zniszczenia w dobrej sprawie jest święte jak dzieło tworzenia”. Zapowiada też, że na cara i jego państwo kiedyś spadnie kara Boża za tyle przelanej krwi.

Krótki plan wydarzeń

Adiutant zapowiada opowieść o obronie reduty.
Opis potęgi rosyjskiej artylerii i nacierających kolumn piechoty.
Bohaterska obrona reduty Ordona – sześć dział przeciwko „morzu” armat.
Refleksja o carze – tyranie, który wysyła ludzi na śmierć, samemu siedząc w stolicy.
Zbliżenie się Rosjan do reduty, milknące działa polskie.
Rozpacz generała, próba odnalezienia Ordona przez lunetę.
Ordon schodzi z ogniem do prochowni, wysadza redutę.
Wybuch niszczy szańce, grzebiąc Polaków i Rosjan.
Zakończenie – wyniesienie Ordona do rangi bohatera i groźba Bożej kary dla tyranii cara.

Najważniejsi bohaterowie

Julian Ordon

dowódca reduty, młody oficer artylerii,
bohater narodowy – do końca broni szańca,
gdy widzi, że reduta zostanie zdobyta, wysadza ją, poświęcając własne życie, aby zadać wrogowi ciężkie straty,
symbol poświęcenia „do ostatniej kropli krwi” w obronie ojczyzny.

Adiutant

młody oficer, narrator wewnętrzny (on opowiada całą historię swojemu przyjacielowi),
obserwuje walkę z pewnego oddalenia, przeżywa los obrońców,
jego wypowiedź łączy opis bitwy z gorzką refleksją polityczną (o carze i tyranii).

Generał (polski)

dowódca polski obserwujący obronę reduty przez lunetę,
doświadczony żołnierz, który nie kryje łez, gdy widzi koniec szańca,
symbol ludzi, którzy rozumieją cenę krwi żołnierskiej.

Car rosyjski (pośrednio, w opisie)

przedstawiony jako tyran,
wysyła na śmierć tysiące żołnierzy, samemu siedząc daleko od frontu,
wzbudza lęk innych narodów, ale przeciwstawia mu się Warszawa.

Żołnierze polscy i rosyjscy

Polacy: garstka bohaterów broniących reduty,
Rosjanie: liczna armia, posłuszna rozkazom cara, ginąca masowo w ataku.

Gatunek, rodzaj i forma utworu

Rodzaj literacki: liryka z elementami epiki
- utwór łączy opis bitwy (akcja, bohaterowie) z emocjonalnym komentarzem i refleksjami.
Gatunek:
- najczęściej określany jako wiersz patriotyczny / poemat opisowo-refleksyjny,
- ma cechy ballady patriotycznej:
  - silne emocje,
  - bohater-bohater,
  - wyrazista pointa moralna.

Budowa:

monolog adiutanta skierowany do „przyjaciela”,
liczne apostrofy i pytania retoryczne,
dynamiczny opis walki + komentarz polityczny (oskarżenie cara).

Czas i miejsce akcji

Czas:
- powstanie listopadowe (1830–1831), konkretnie oblężenie Warszawy przez wojska rosyjskie (atak na Wolę, jedna z redut).
Miejsce:
- reduta (szańc) pod Warszawą – mała fortyfikacja broniąca podejścia do miasta,
- pole walki, na którym ścierają się siły polskie i rosyjskie.

Problematyka i motywy

Patriotyzm i ofiara za ojczyznę – Ordon i jego żołnierze walczą do końca, poświęcają życie, by nie oddać reduty wrogowi.
Bohaterstwo „małych” ludzi – garstka artylerzystów przeciwko potędze armii carskiej; moralna wyższość Polaków.
Tyrania i okrucieństwo władzy – car jako władca wysyłający tysiące ludzi na śmierć, daleko od frontu; ostre oskarżenie autorytarnej władzy.
Bezsens masowej rzezi – opisy „morza trupów”, jęków rannych, rozkazów wysyłających kolejne kolumny na zagładę.
Świętość „zniszczenia w dobrej sprawie” – poeta usprawiedliwia wysadzenie reduty, bo służy ono obronie ojczyzny.
Zapowiedź sprawiedliwości – wiara, że Bóg ukarze tyranię cara i przywróci moralny porządek.