Streszczenia obowiązkowych lektur szkolnych dla szkoły podstawowej/Henryk Sienkiewicz – Latarnik

Skrócone streszczenie

W okolicach portu Aspinwall (dziś Colón w Panamie), na małej wysepce stoi latarnia morska. Dotychczasowy latarnik znika w tajemniczych okolicznościach, przypuszczalnie ginie w morzu. Trzeba szybko znaleźć nowego pracownika, bo latarnia zabezpiecza ważny szlak żeglugowy.

Do amerykańskiego konsula zgłasza się Skawiński – wiekowy Polak, były żołnierz. Od młodości uczestniczył w walkach o wolność: brał udział w powstaniu listopadowym, walczył na Węgrzech, w Hiszpanii, we Francji, nawet w Stanach Zjednoczonych. Potem imał się różnych prac na całym świecie – był m.in. robotnikiem, górnikiem, poszukiwaczem złota, handlarzem, harpunikiem na statku wielorybniczym. Mimo pracowitości zawsze coś mu się nie udawało. Pozostał jednak uczciwy i szlachetny (np. podczas epidemii oddał chorującym całą swoją chininę i sam później zachorował).

Teraz marzy tylko o spokoju i stałym zajęciu. Konsul Falconbridge po wysłuchaniu jego historii i sprawdzeniu opinii z poprzednich miejsc zatrudnia go jako latarnika. Skawiński przenosi się do wieży na wysepce. Samotne życie przy morzu bardzo mu odpowiada – wreszcie ma ciszę, dach nad głową i mało skomplikowane obowiązki: zapalać światło o zmierzchu, gasić o świcie, wieszać sygnały flagowe, pilnować urządzeń.

Z czasem przyzwyczaja się do wyspy: łowi ryby, zbiera muszle, obserwuje przez lunetę dżunglę i miasto Aspinwall. Rzadko schodzi na ląd – tylko w niedziele do kościoła i po gazety. Wciąż jednak nosi w sercu dawną ojczyznę.

Pewnego dnia z Aspinwall przypływa łódź z zaopatrzeniem i paczką książek po polsku. Okazuje się, że polskie towarzystwo emigrantów z Nowego Jorku przysłało mu je w podziękowaniu za datki, które kiedyś im wysłał. Wśród tomów jest „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza.

Skawiński otwiera książkę i zaczyna czytać na głos: „Litwo, ojczyzno moja…”. Te słowa uderzają go jak grom. Po czterdziestu latach na obczyźnie pierwszy raz słyszy polski wiersz. Ogarnia go potężne wzruszenie: łzy, wspomnienia dzieciństwa, obraz rodzinnej ziemi. Pada na kolana i płacze, potem znów czyta, całkowicie zatracając poczucie czasu.

Słońce zachodzi, nadchodzi wieczór. Latarnik powinien zapalić światło – ale Skawiński, pochłonięty lekturą i marzeniami o Polsce, zapomina o swoim obowiązku. Nocą na morzu jest burza; okręt, który liczył na sygnał latarni, cudem unika katastrofy.

Rano do wieży przybywa strażnik portowy. Informuje Skawińskiego, że nie zapalił latarni i przez to naraził statki na niebezpieczeństwo. Dla władz portowych sprawa jest jasna: starzec musi zostać natychmiast zwolniony.

Kilka dni później Skawiński znów wyrusza w drogę – tym razem do Nowego Jorku. Jest zgarbiony, ale w oczach ma nowy blask. W bagażu niesie swój największy skarb – „Pana Tadeusza”, którego kurczowo trzyma przy piersi, sprawdzając, czy na pewno go nie zgubił. Tułaczka zaczyna się na nowo.

Plan wydarzeń

Zniknięcie dotychczasowego latarnika z wysepki koło Aspinwall.
Konsul USA w Panamie musi szybko znaleźć nowego pracownika.
Zgłoszenie się Skawińskiego – starego polskiego wygnańca.
Opowieść Skawińskiego o jego życiu: walki, tułaczka, kolejne zawody i niepowodzenia.
Zatrudnienie Skawińskiego jako latarnika, przeniesienie się na wyspę.
Przyzwyczajenie do samotnego życia; obserwacja morza, dżungli, miasta.
Otrzymanie paczki z polskimi książkami od towarzystwa emigrantów w Nowym Jorku.
Odkrycie „Pana Tadeusza”, pierwsza od lat lektura w języku polskim.
Potężne wzruszenie bohatera, wspomnienia ojczyzny, płacz.
Całkowite zatracenie się w czytaniu; Skawiński nie zapala latarni.
Nocna burza, niebezpieczeństwo dla statku pozbawionego światła.
Rano – wizyta strażnika portowego, odkrycie zaniedbania.
Zwolnienie Skawińskiego z posady latarnika.
Wyjazd bohatera do Nowego Jorku z „Panem Tadeuszem” w bagażu – powrót do tułaczego życia.

Bohaterowie

Skawiński

główny bohater, stary Polak (ponad 70 lat),
uczestnik powstania listopadowego, żołnierz w różnych armiach europejskich i amerykańskich,
przez całe życie tułał się po świecie: pracował jako górnik, poszukiwacz złota, harpunik, robotnik, przedsiębiorca,
uczciwy, wrażliwy, gotów pomagać innym nawet własnym kosztem,
bardzo tęskni za ojczyzną, choć od dziesięcioleci nie był w Polsce,
jego miłość do kraju i wzruszenie przy lekturze polskiej książki prowadzą do zaniedbania obowiązku i utraty pracy.

Izaak Falconbridge

konsul amerykański działający w Panamie,
człowiek życzliwy i rzeczowy,
po rozmowie i zbadaniu opinii powierza Skawińskiemu posadę latarnika, wierząc w jego solidność.

John – strażnik portowy (postać epizodyczna)

przybywa rano do latarni,
powiadamia Skawińskiego o konsekwencjach niezapalenia światła i o rozbiciu łodzi.

Marynarze, urzędnicy portowi, mieszkańcy Aspinwall

tło wydarzeń; reprezentują obcy, „nowy” świat, w którym żyje emigrant.

Gatunek, rodzaj, czas i miejsce akcji

Rodzaj literacki: epika

Gatunek:

nowela – krótki utwór prozą z jednym głównym bohaterem i jednym wyraźnym konfliktem;
ma zwartą kompozycję:
- wprowadzenie (zniknięcie latarnika, przyjęcie Skawińskiego),
- rozwinięcie (życie na wyspie, paczka z książkami),
- punkt kulminacyjny (noc bez zapalonej latarni),
- zakończenie (zwolnienie, kolejna tułaczka).

Czas akcji:

druga połowa XIX wieku (po powstaniu listopadowym).

Miejsce akcji:

głównie wysepka z latarnią koło portu Aspinwall w Panamie (Ameryka Środkowa),
w retrospekcjach – różne kraje, w których przebywał Skawiński (m.in. Polska, kraje europejskie, Ameryka).

Problematyka i motywy

Tęsknota za ojczyzną – Skawiński, choć dawno wyjechał, wciąż czuje się Polakiem; polskie słowo z „Pana Tadeusza” rozbudza w nim wszystkie wspomnienia.
Emigracja i los wygnańca – typowy los Polaka po powstaniu: tułaczka, brak stałego domu, praca w obcych krajach.
Siła literatury – książka Mickiewicza staje się „oknem do Polski”: przywraca pamięć, budzi uczucia narodowe, daje duchową łączność z krajem.
Konflikt uczucie – obowiązek – wielkie wzruszenie (czytanie „Pana Tadeusza”) zderza się z koniecznością pilnowania latarni; zwycięża uczucie, co kończy się osobistą tragedią bohatera.
Samotność – życie na wyspie, brak rodziny i bliskich, ciągłe bycie „obcym” – podkreślają tragizm Skawińskiego.
Honor i uczciwość – mimo klęsk życiowych Skawiński nie traci zasad; nie szuka wymówek, bierze na siebie odpowiedzialność za błąd.