Streszczenia obowiązkowych lektur szkolnych dla szkoły podstawowej/Henryk Sienkiewicz – W pustyni i w puszczy
Henryk Sienkiewicz – „W pustyni i w puszczy”
[edytuj]Podstawowe informacje
[edytuj]- Autor: Henryk Sienkiewicz
- Tytuł: „W pustyni i w puszczy”
- Rodzaj literacki: epika
- Gatunek: powieść przygodowa (młodzieżowa; z elementami podróżniczymi)
- Epoka: Młoda Polska / przełom XIX i XX w. (wyd. 1911)
- Tematyka: przyjaźń, odwaga, odpowiedzialność, walka o przetrwanie, dojrzewanie, podróż przez Afrykę, starcie kultur
Skrócona fabuła
[edytuj]Staś Tarkowski i Nel Rawlison mieszkają w Egipcie. W czasie powstania Mahdiego zostają porwani przez ludzi związanych ze Smainem i Mahdim, aby posłużyć jako zakładnicy. Dzieci są pędzone przez pustynię do Sudanu, przeżywają głód, burze piaskowe i okrucieństwo porywaczy. Staś, aby ratować siebie i Nel, podejmuje dramatyczną decyzję: podczas postoju zabija porywaczy i ucieka z Nel oraz towarzyszami (Dinah, potem Kali i Mea; dołącza też pies Saba).
Wędrują przez puszczę, zmagają się z dziką przyrodą i chorobami, Nel ciężko choruje na febrę. Zakładają prowizoryczny „dom” w baobabie (nazywają go Krakowem), oswajają słonia Kinga. Staś zdobywa chininę (m.in. od umierającego podróżnika Lindego), co ratuje Nel. Wędrując dalej, trafiają do ludów afrykańskich; Kali zostaje królem swojego plemienia, a Staś i Nel zyskują wśród tubylców aurę niezwykłych „władców słonia”.
Gdy w końcu prawie giną na bezwodnej pustyni, ratują ich europejscy oficerowie: kapitan Glen i doktor Clary. Dzieci wracają do rodziców. Po latach Staś i Nel pobierają się.
Plan wydarzeń
[edytuj]- Życie Stasia i Nel w Egipcie, tło: powstanie Mahdiego.
- Podróż do Medinet i okolice El-Fajum; pojawiają się podejrzani przewodnicy.
- Porwanie dzieci przez Idrysa, Gebhra, Chamisa i Beduinów.
- Marsz przez pustynię, burza piaskowa, głód; Saba odnajduje dzieci.
- Pobyt w Chartumie/Omdurmanie; spotkanie z Mahdim – Staś nie wyrzeka się wiary.
- Wysłanie dzieci do Smaina; okrucieństwo Gebhra.
- Staś zabija porywaczy i ucieka; dołączają Kali i Mea (Dinah umiera).
- Wędrówka przez puszczę; oswojenie słonia Kinga; „Kraków” w baobabie.
- Nel choruje na febrę; Staś zdobywa chininę (Linde).
- Droga do ludzi cywilizacji; Kali zostaje królem Wa-himów.
- Marsz przez pustynię, kradzież wody przez czarowników, skrajne wyczerpanie.
- Ratunek przez Glena i Clary’ego; powrót do rodziców.
- Epilog: dorosłe życie, małżeństwo Stasia i Nel.
Najważniejsi bohaterowie
[edytuj]- Staś Tarkowski – Polak, ok. 14 lat; odważny, zaradny, odpowiedzialny; podejmuje trudne decyzje, chroni Nel.
- Nel Rawlison – Angielka, ok. 8 lat; delikatna, dobra, ufna; motywuje Stasia do walki o przetrwanie.
- Kali – chłopiec z plemienia Wa-himów; wierny, odważny, później zostaje królem.
- Mea – mała niewolnica, towarzyszy Nel; opiekuńcza i lojalna.
- Saba – pies Nel, wierny obrońca.
- Idrys, Gebhr, Chamis, Beduini – porywacze (różny stopień okrucieństwa; Gebhr jest szczególnie brutalny).
- Mahdi – przywódca powstania w Sudanie; symbol zagrożenia polityczno-religijnego.
- Kapitan Glen i doktor Clary – Europejczycy, którzy ostatecznie ratują dzieci.
- Pan Tarkowski i pan Rawlison – ojcowie; prowadzą poszukiwania.
Czas i miejsce akcji
[edytuj]- Czas: koniec XIX wieku (okres powstania Mahdiego w Sudanie).
- Miejsca: Egipt (Port-Said, Kair, Medinet, okolice El-Fajum), Sudan (Chartum/Omdurman), a potem rozległe tereny Afryki: pustynie, sawanny, puszcze, okolice wielkich jezior i drogi ku wybrzeżu (Mombasa).
Problematyka i przesłanie
[edytuj]- Dojrzewanie i odpowiedzialność (Staś szybko staje się „dorosły” w działaniu).
- Przyjaźń i wierność (Staś–Nel, Saba, Kali).
- Przetrwanie (walka z naturą i ludźmi).
- Moralność w sytuacji granicznej (zabicie porywaczy jako wybór „mniejszego zła”).
- Zderzenie kultur (Europejczycy i ludy Afryki; obraz kolonialnego świata).