Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
- Autor: Jan Kochanowski
- Tytuł: „Na lipę”
- Epoka: renesans
- Gatunek: fraszka
- Rodzaj literacki: liryka
- Typ liryki: liryka roli (mówi lipa), liryka inwokacyjna (zwraca się do „gościa”)
- Budowa wiersza: trzynastozgłoskowiec (7+6), rymy parzyste (aa bb...), wiersz sylabiczny
- Lipa zwraca się do gościa („Gościu, siądź pod mym liściem…”), zaprasza go do odpoczynku w swoim cieniu.
- Opisuje przyjemności, jakie daje: chłodny cień, powiew wiatru, śpiew ptaków, szum liści.
- Wspomina o pszczołach, które zbierają z niej nektar, z którego powstaje miód.
- Zachęca, by bez pośpiechu odpocząć, a nawet zasnąć pod jej gałęziami.
- Podkreśla, że choć nie rodzi owoców, pan domu i tak bardzo ją ceni – jak drzewo o złotych owocach.
- sama lipa – uosobiona (personifikacja), mówi w 1. osobie („ja”)
- „gościu” – każdy człowiek, w domyśle gość gospodarza, mieszkaniec dworu, także sam poeta
- pan lipy (właściciel ogrodu – Kochanowski), ale nie wypowiada się bezpośrednio
- Motyw przyrody – lipa jako przyjazne, opiekuńcze drzewo.
- Pochwała życia na wsi – cisza, spokój, odpoczynek, bliskość natury.
- Harmonia człowieka z przyrodą – człowiek jest gościem, a przyroda go przyjmuje i chroni.
- Prostota i beztroska – prawdziwe szczęście tkwi w prostych przyjemnościach: cieniu, śpiewie ptaków, odpoczynku.
- Topos „locus amoenus” (miłe, spokojne miejsce) – ogród z lipą to idealna, bezpieczna przestrzeń.
- Renesansowy ideał życia ziemiańskiego – człowiek żyjący spokojnie na wsi, w zgodzie z naturą, to wzór szczęścia.
- Personifikacja – lipa mówi, zaprasza, „przyrzeka”, czuje; np. cała fraszka jako wypowiedź drzewa.
- Apostrofa – bezpośredni zwrot do „gościa” („Gościu…”).
- Epitety – np. „chłodny wiaterek”, „słodki miód” (podkreślają urok miejsca).
- Wyliczenia – liczne przyjemności oferowane przez lipę: cień, chłód, śpiew ptaków, miód, możliwość drzemki.
- Metafory – np. drzewo „strzeże” gościa, otula go swoim cieniem.
- Rymy parzyste i rytm trzynastozgłoskowca – nadają wierszowi melodyjność i łagodny, spokojny ton.
- Prawdziwe szczęście jest w prostym, spokojnym życiu, z daleka od zgiełku i pośpiechu.
- Natura jest sprzymierzeńcem człowieka – daje ukojenie, odpoczynek, radość.
- Warto zatrzymać się, odpocząć, nacieszyć chwilą – korzystać z darów przyrody („carpe diem” w łagodnej, sielankowej formie).
- To także pochwała życia na wsi i renesansowego ideału harmonii: człowiek – przyroda – Bóg.
