Streszczenia obowiązkowych lektur szkolnych dla szkoły podstawowej/Jan Kochanowski – Na starość

„Na starość” – Jan Kochanowski

Podstawowe informacje

• Autor: Jan Kochanowski
• Utwór: „Na starość”
• Rodzaj literacki: liryka
• Gatunek: fraszka (refleksyjna, sentencjonalna)
• Epoka: renesans
• Tematyka: starość, sprzeczność ludzkich pragnień, przemijanie, ironia losu

Skrócona treść

Podmiot liryczny zwraca się do starości i nazywa ją „biedną”, bo ludzie mają wobec niej sprzeczny stosunek:

• wszyscy jej chcą (bo pragną żyć długo, dożyć późnych lat),
• ale kiedy starość naprawdę nadchodzi, ludzie zaczynają narzekać (bo wiąże się ze słabością, chorobami, utratą sił, przemijaniem).

Całość to krótka obserwacja ludzkiej natury ujęta w formę puenty.

Osoby mówiące

W fraszce nie ma bohaterów fabularnych, ale na test warto wskazać:

• Podmiot liryczny – komentator, formułuje ogólną prawdę o ludziach.
• „My” / ludzie – zbiorowy bohater; wszyscy pragną długiego życia, ale nie akceptują konsekwencji.
• Starość – uosobiona (traktowana jak ktoś, do kogo można mówić).

Sens i interpretacja

Paradoks ludzkich pragnień

• Chcemy starości, bo oznacza przeżycie wielu lat. Jednocześnie nie chcemy jej skutków. Kochanowski pokazuje więc nielogiczność i kapryśność człowieka.

Starość jako cena długiego życia

• Utwór przypomina: jeśli pragniemy długo żyć, musimy liczyć się z tym, że przyjdzie etap słabości i ograniczeń.

Ton ironiczny i współczujący

• „Biedna starości” – starość jest „biedna”, bo ludzie ją wzywają, a potem obwiniają i odrzucają.

Środki stylistyczne i budowa

• Uosobienie i apostrofa: zwrot do „starości” jak do osoby.
• Antyteza / kontrast: „żądamy” - „narzekamy”.
• Forma sentencji: krótko, ogólnie, „jak przysłowie” – łatwe do zapamiętania.
• Puenta: cały utwór jest pointą o ludzkiej postawie.