Streszczenia obowiązkowych lektur szkolnych dla szkoły podstawowej/Jan Kochanowski – Tren VII

Streszczenie

Podmiot liryczny (ojciec Urszulki) zwraca się do rzeczy należących do zmarłej córki – jej ubrań, ozdób, drobnych elementów stroju („ochędóstwo”). Widok tych przedmiotów wywołuje w nim ból, bo przypomina mu córeczkę, która już nigdy ich nie założy.

Ojciec ogląda kolorową sukienkę (letniczek), wstążki do włosów (uplotki), inne drobiazgi, którymi matka stroiła dziecko. Teraz wszystko to jest bezużyteczne i puste, bo Urszulka „zasnęła żelaznym snem” – to metafora śmierci.

Poeta porównuje to, co się stało, z tym, co powinno być „normalnie”:

rodzice powinni ubierać córkę do ślubu, a nie do trumny,
powinni szykować jej posag (wyprawkę do małżeństwa), a nie jeden „strój trumienny”.

Z gorzką ironią stwierdza, że teraz i Urszulka, i jej cały „posag” (skromne ubranka) spoczywają razem w jednej skrzyni – trumnie. Zamiast radości z przyszłego wesela jest rozpacz po przedwczesnej śmierci dziecka.

Podmiot liryczny i „bohaterowie”

Podmiot liryczny

mówi w 1. osobie, wyraźnie jako ojciec zmarłej dziewczynki,
utożsamiany jest z samym Janem Kochanowskim,
jest pogrążony w żałobie, wspomina córkę, patrząc na jej ubrania,
odczuwa bunt, żal, poczucie niesprawiedliwości losu.

Urszulka (Orszulka)

kilkuletnia córka poety, choć w trenie występuje tylko poprzez swoje rzeczy,
wyobrażana jako mała dziewczynka, którą stroiła matka,
miała przed sobą normalną przyszłość (ślub, dom),
jej śmierć przekreśliła wszystkie plany.

Matka Urszulki (wspomniana pośrednio)

to ona stroiła córkę w letniczek i wstążki,
normalnie doprowadziłaby ją do ślubu, a nie „do takiej łóżnicy” (trumny),
jej perspektywa podkreśla ból rodziców.

Gatunek, rodzaj, miejsce w cyklu

Rodzaj literacki: liryka
Gatunek: tren – utwór żałobny, poświęcony zmarłej osobie, wyrażający ból, smutek, rozpacz.
„Tren VII” to część cyklu „Treny” (19 utworów Kochanowskiego), poświęconych pamięci Urszulki.

Cechy trenu w utworze:

opłakiwanie zmarłej,
podkreślanie jej niewinności i planowanej przyszłości,
bnt przeciwko odwróceniu „naturalnego porządku” (dziecko umiera przed rodzicami).

Problematyka i motywy

Śmierć dziecka – największa tragedia dla rodziców, przerwanie normalnego biegu życia.
Pustka i bezużyteczność rzeczy po zmarłym – ubranka, ozdoby tracą sens, stają się tylko bolesną pamiątką.
Odwrócony porządek świata – zamiast strojów ślubnych jest strój trumienny; zamiast posagu do małżeństwa – „posag” do grobu.
Gorzka ironia – „posagiem” Urszulki jest jeden pogrzebowy strój; skrzynia posagowa to tu metaforycznie trumna.
Rodzicielska rozpacz i bunt – ojciec nie potrafi zaakceptować śmierci córki, czuje, że to niesprawiedliwe.

Środki stylistyczne (w skrócie)

Apostrofa („Nieszczęsne ochędóstwo, żałosne ubiory…”) – zwrot do rzeczy, by wzmocnić emocje.
Metafory – „żelazny sen” (śmierć), „łóżnica” jako trumna.
Epitety emocjonalne – „nieszczęsne”, „żałosne” – ocena z perspektywy ojca.
Kontrast – między strojem ślubnym a trumiennym, posagiem do ślubu a „posagiem” do grobu.