J.R.R. Tolkien – „Hobbit, czyli tam i z powrotem”

Informacje podstawowe

Autor: John Ronald Reuel Tolkien
Rodzaj literacki: epika
Gatunek: powieść fantasy / baśniowo-przygodowa
Miejsce i czas akcji: fantastyczny świat Śródziemia (m.in. Shire, Góry Mgliste, Mroczna Puszcza, Samotna Góra, Miasto na Jeziorze).
Tematy: przygoda i przemiana bohatera, odwaga, przyjaźń, chciwość i jej skutki, wybór między dobrem a złem.

Skrócona fabuła

Bilbo Baggins to spokojny hobbit mieszkający w norce w Shire. Ceni wygodę, porządek i przewidywalność. Jego życie zmienia się, gdy odwiedza go czarodziej Gandalf wraz z grupą krasnoludów dowodzoną przez Thorina Dębową Tarczę. Krasnoludy chcą odzyskać skarb w Samotnej Górze, który został im zabrany przez smoka Smauga. Bilbo ma być w tej wyprawie „włamywaczem” – kimś, kto potrafi działać po cichu i znaleźć drogę do skarbca.

W czasie wędrówki drużyna przeżywa wiele niebezpieczeństw: spotkanie z trollami, ucieczkę przed goblinami w Górach Mglistych i atak wargów. W podziemiach Bilbo oddziela się od reszty i trafia na tajemniczą istotę Golluma. W pojedynku na zagadki zdobywa niezwykły pierścień, który daje niewidzialność. To znalezisko później wielokrotnie ratuje mu życie.

Dalsza droga prowadzi przez Mroczną Puszczę, gdzie bohaterowie walczą z wielkimi pająkami, a krasnoludy trafiają do niewoli leśnych elfów. Bilbo, wykorzystując pierścień, uwalnia towarzyszy i organizuje ucieczkę w beczkach rzeką do Miasta na Jeziorze. Stamtąd wyruszają pod Samotną Górę i odnajdują tajemne wejście.

Bilbo schodzi do smoczej komnaty, kradnie skarb i rozmawia ze Smaugiem, podstępem odkrywając, że smok ma słaby punkt w pancerzu. Smaug w gniewie leci na Miasto na Jeziorze, ale zostaje zabity przez łucznika Barda, który trafia w nieosłonięte miejsce.

Po śmierci smoka zaczyna się spór o skarby: krasnoludy chcą zatrzymać wszystko, a ludzie i elfy domagają się części bogactw (m.in. jako zadośćuczynienia za zniszczenie miasta). Thorin twardnieje i staje się podejrzliwy. Bilbo, chcąc zapobiec wojnie, potajemnie oddaje Bardowi najcenniejszy klejnot – Arcyklejnot – aby pomóc w rozmowach. Mimo tego napięcie rośnie, ale nagle pojawia się wspólny wróg: gobliny i wargowie.

Dochodzi do Bitwy Pięciu Armii. Początkowo dobro przegrywa, lecz przybywają orły i Beorn, co przechyla szalę zwycięstwa. Thorin ginie, ale przed śmiercią godzi się z Bilbem i przyznaje, że chciwość była błędem.

Bilbo wraca do Shire z niewielką częścią skarbów. W domu zastaje zamieszanie, bo uznano go za zmarłego i próbowano rozdzielić jego majątek. Hobbit odzyskuje swoją norkę, ale jest już innym człowiekiem: odważniejszym, bardziej niezależnym, mniej przywiązanym do rzeczy.

Najważniejsi bohaterowie

Bilbo Baggins – hobbit, główny bohater; przechodzi przemianę od domatora do sprytnego i odważnego uczestnika wyprawy.
Gandalf – czarodziej, inicjator wyprawy; pomaga drużynie w kluczowych momentach.
Thorin Dębowa Tarcza – przywódca krasnoludów; dąży do odzyskania góry, ale ulega chciwości.
Smaug – smok pilnujący skarbów; symbol zagrożenia i niszczącej siły.
Gollum – samotna istota z podziemi; związany z pierścieniem, ważny dla losów Bilba.
Bard – łucznik z Miasta na Jeziorze; zabija Smauga i reprezentuje sprawiedliwość ludzi.
Elrond – władca elfów w Rivendell; pomaga odczytać wskazówki z mapy.
Beorn – zmiennokształtny (człowiek/niedźwiedź); sojusznik w walce.
Drużyna krasnoludów (m.in. Balin, Fili, Kili itd.) – towarzysze wyprawy.

Motywy i przesłanie

podróż i przemiana bohatera (Bilbo uczy się odwagi i samodzielności),
chciwość jako źródło konfliktów (Thorin i spór o skarb),
przyjaźń i lojalność w drużynie,
spryt ważniejszy niż siła (Bilbo często wygrywa rozumem),
konieczność współpracy wobec większego zła (Bitwa Pięciu Armii).