Mit o Prometeuszu

Informacje podstawowe

Gatunek: mit
Typ mitu: głównie mit antropogeniczny (wyjaśnia pochodzenie człowieka i jego los), a także mit wyjaśniający źródło cierpienia i nieszczęść na świecie.
Tematy: stworzenie człowieka, dar ognia i wiedzy, konflikt z Zeusem, kara za pomoc ludziom.

Fabuła

Prometeusz, należący do rodu tytanów, tworzy człowieka i współczuje mu, bo ludzie są bezbronni wobec zimna, dzikich zwierząt i trudów życia. Żeby mogli przetrwać i rozwijać się, Prometeusz zdobywa dla nich ogień i uczy ich praktycznych umiejętności potrzebnych do życia (np. rzemiosła, korzystania z ognia).

Taki rozwój ludzi nie podoba się Zeusowi, który chce zachować przewagę bogów i ukarać tytana za nieposłuszeństwo. Z jego woli powstaje Pandora – kobieta obdarzona „darami” od bogów, będąca elementem podstępu. Trafia ona do Epimeteusza (brata Prometeusza). Mimo ostrzeżeń Prometeusza, dochodzi do otwarcia naczynia (dzbana/beczki), z którego na świat wydostają się choroby, cierpienia i nieszczęścia. Od tej pory ludzki los nie jest już spokojny.

Prometeusz dodatkowo wchodzi w spór z Zeusem, próbując chronić ludzi w sprawie składania ofiar. Rozgniewany Zeus wymierza mu surową karę: Prometeusz zostaje przykuty do skały, a orzeł regularnie wyjada mu wątrobę, która odrasta, więc męka powtarza się bez końca.

Najważniejsi bohaterowie

Prometeusz – tytan, opiekun ludzi; daje im ogień i wiedzę; buntuje się przeciw Zeusowi; gotów cierpieć za innych.
Zeus – władca bogów; broni swojej władzy i karze Prometeusza za pomoc ludziom.
Epimeteusz – brat Prometeusza; łatwiej ulega wpływom, podejmuje nierozważne decyzje.
Pandora – kobieta stworzona jako element boskiego planu; jej naczynie staje się źródłem nieszczęść.
Orzeł – narzędzie kary, symbol nieustannego cierpienia Prometeusza.
(W tle) bogowie olimpijscy – uczestniczą w obdarowaniu Pandory cechami/darami.

Miejsce i czas akcji

Czas: mityczny, „dawno temu”, poza konkretną historią.
Miejsca: świat bogów i ludzi; ważna jest też skała, do której przykuto Prometeusza (tradycyjnie wskazuje się Kaukaz).

Problematyka i przesłanie

Mit tłumaczy, skąd wzięły się:
- ogień i cywilizacyjne umiejętności człowieka,
- cierpienie oraz nieszczęścia obecne w ludzkim życiu.
Pokazuje konflikt między władzą a współczuciem: Prometeusz pomaga słabszym, Zeus pilnuje porządku i posłuszeństwa.
Prometeusz jest symbolem postawy poświęcenia dla innych (z tego wywodzi się idea prometeizmu: gotowość poniesienia cierpienia w imię dobra ludzi).