Mit o Syzyfie

Informacje podstawowe

Gatunek: mit
Typ mitu: mit o karze i boskiej sprawiedliwości (z wątkiem zejścia do świata zmarłych).
Tematy: spryt człowieka kontra potęga bogów, kara za pychę i oszustwa, daremny wysiłek.

Fabuła

Syzyf jest królem Koryntu, sławnym z inteligencji i przebiegłości. Potrafi świetnie radzić sobie w polityce i interesach, ale jednocześnie ma skłonność do działań, które obrażają bogów: zdradza ich tajemnice i próbuje wygrywać z nimi podstępem.

Gdy Zeus postanawia go ukarać, wysyła po niego Tanatosa, uosobienie śmierci, aby zabrał Syzyfa do podziemi. Syzyf jednak zastawia pułapkę i unieszkodliwia Tanatosa, przez co na ziemi na pewien czas zostaje zachwiany naturalny porządek – ludzie przestają umierać. Bogowie nie mogą na to pozwolić, więc Tanatos zostaje uwolniony, a Syzyf trafia do krainy zmarłych.

Nawet tam Syzyf próbuje oszukiwać: wcześniej poleca żonie, by nie spełniała zwyczajów pogrzebowych, a później wykorzystuje to jako argument, żeby uprosić możliwość powrotu do świata żywych „na chwilę”, rzekomo w celu naprawienia spraw związanych z pochówkiem. Po odzyskaniu życia Syzyf nie chce wracać do podziemi i znów unika kary, ale ostatecznie bogowie sprowadzają go z powrotem.

W Hadesie zostaje skazany na wieczną pokutę: musi wtaczać ogromny głaz pod górę, lecz tuż przed szczytem kamień za każdym razem spada w dół. Kara nie ma końca i nie przynosi żadnego efektu.

Najważniejsi bohaterowie

Syzyf – król Koryntu; sprytny, przebiegły, uparty; nadużywa podstępów i chce przechytrzyć bogów.
Zeus – najwyższy bóg; decyduje o ukaraniu Syzyfa.
Tanatos – personifikacja/bóg śmierci; ma zabrać Syzyfa do podziemi.
Ares – w wielu wersjach to on przywraca porządek, uwalniając Tanatosa.
Hades / Pluton – władca podziemi; związany z wykonaniem kary.
Persefona – królowa świata zmarłych; pojawia się w wątku „prośby” Syzyfa o powrót.
Żona Syzyfa – postać drugoplanowa, ważna dla podstępu z niepochowanym ciałem.

Czas i miejsce akcji

Czas: mityczny, nieokreślony.
Miejsca: Korynt (świat żywych) oraz Hades (kraina zmarłych); miejsce kary – góra i głaz w podziemiach.

Problematyka i przesłanie

Nie da się bez końca oszukiwać przeznaczenia i boskich praw – wcześniej czy później przychodzi rozliczenie.
Mit pokazuje granice ludzkiego sprytu: Syzyf jest inteligentny, ale jego pycha i chęć wygranej z bogami prowadzą do katastrofy.
Kara Syzyfa stała się symbolem pracy bez efektu, wysiłku, który ciągle trzeba powtarzać.

Związki frazeologiczne

„Syzyfowa praca / syzyfowe prace” – trud ciężki, długotrwały i ostatecznie bezowocny.