Substancje sprężyste, kruche i plastyczne – przykłady z otoczenia i ich zastosowanie

Przedmioty wokół nas są zrobione z różnych substancji. Jedne łatwo się wyginają, inne pękają, a jeszcze inne można trwale odkształcać. Mówimy wtedy, że są sprężyste, kruche lub plastyczne. Od tych właściwości zależy, do czego dany materiał się nadaje.

Co to znaczy, że substancja jest sprężysta, krucha lub plastyczna?

Substancja sprężysta

Po odkształceniu (np. zgięciu, naciśnięciu, rozciągnięciu) wraca do swojego pierwotnego kształtu. Przykład: rozciągnięta gumka, którą puszczamy, znów staje się krótka.

Substancja krucha

Łatwo się łamie lub pęka, gdy działa na nią siła. Zwykle nie wygina się mocno, tylko od razu ulega zniszczeniu. Przykład: talerz, który spada na podłogę i rozbija się na kawałki.

Substancja plastyczna

Można ją trwale odkształcić. Po zgięciu lub ugnieceniu zostaje w nowym kształcie i sama nie wraca do poprzedniego. Przykład: plastelina uformowana w kulkę nie rozprostuje się sama.

Przykłady substancji sprężystych z otoczenia

W życiu codziennym spotykamy wiele materiałów sprężystych. Są to na przykład:

guma (gumka recepturka, dętka rowerowa, uszczelki),
sprężyny metalowe (w długopisach, materacach, maszynach),
pianka w materacu lub poduszce,
niektóre tworzywa sztuczne (np. miękkie butelki, zabawki).

Zastosowania substancji sprężystych:

w materacach i fotelach zapewniają wygodę i amortyzację,
w zawieszeniu samochodu pomagają łagodniej pokonywać nierówności,
w uszczelkach zapobiegają przeciekom wody lub powietrza,
w zabawkach i piłkach umożliwiają odbijanie i ściskanie.

Przykłady substancji kruchych z otoczenia

Substancje kruche spotykamy bardzo często, na przykład:

szkło (szklanki, okna, butelki),
porcelana i ceramika (talerze, kubki, płytki),
suche gałązki, kreda,
niektóre tworzywa sztuczne przy niskiej temperaturze.

Zastosowania substancji kruchych:

szkło w oknach dobrze przepuszcza światło,
porcelana w naczyniach jest gładka i łatwa do mycia,
płytki ceramiczne chronią ściany i podłogi przed wodą,
szkło w żarówkach i butelkach dobrze utrzymuje kształt i nie przepuszcza cieczy.

Przy kruchych materiałach trzeba uważać, aby ich nie upuścić lub mocno nie uderzyć.

Przykłady substancji plastycznych z otoczenia

Substancje plastyczne to takie, które można kształtować:

plastelina, modelina, glina,
masy solne, ciasto,
metale podczas obróbki (blacha, drut, aluminium),
niektóre tworzywa sztuczne w wysokiej temperaturze.

Zastosowania substancji plastycznych:

w plastyce i zabawie (lepienie figurek, modeli),
w budownictwie (cegły z gliny, elementy z betonu),
w przemyśle (formowanie blach w karoserie samochodów, puszki, garnki),
w jubilerstwie (kształtowanie srebra i złota w biżuterię).

Dlaczego te właściwości są ważne?

Przy projektowaniu przedmiotów trzeba dobrać odpowiedni materiał:

sprężysty – gdy chcemy, aby wracał do kształtu (sprężyny, piłki, uszczelki),
kruchy – gdy ważna jest twardość i sztywność, a nie odkształcanie (szyby, płytki, naczynia),
plastyczny – gdy chcemy łatwo zmieniać kształt i utrwalić go (plastelina, glina, blacha).

Dzięki znajomości właściwości substancji można lepiej rozumieć, dlaczego przedmioty wokół nas są zrobione właśnie z takich, a nie innych materiałów.