Przejdź do zawartości

Analiza matematyczna/Układy równań różniczkowych/Przykład 1.1

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Spis treści

Dany jest układ równań:

{x′(t)=−3x+4y−2zy′(t)=x+zz′(t)=6x−6y+5z

W zapisie macierzowym 𝕏′=𝔸⋅𝕏 powyższy układ wygląda następująco:

[x′y′z′]=[−34−21016−65]⋅[xyz]

Jest to układ równań liniowych jednorodny z trzema niewiadomymi funkcjami x(t), y(t) oraz z(t), zależnymi od jednej zmiennej niezależnej t.

Wartości własne macierzy współczynników

[edytuj]

Rozwiązanie tego układu zaczniemy od znalezienia wartości własnych λ macierzy współczynników 𝔸:

det[𝔸−λI]=0

det[−3−λ4−21−λ16−65−λ]=

=(−3−λ)(−λ)(5−λ)+4⋅1⋅6+(−6)⋅1⋅(−2)

−((−2)(−λ)⋅6+(−6)⋅1⋅(−3−λ)+1⋅4(5−λ))=

szukany wyznacznik macierzy ma postać:

=−λ3+2λ2+λ−2

Zatem rozwiązaniem równania:

−λ3+2λ2+λ−2=0

są liczby λ1=1, λ2=−1 oraz λ3=2

Rzeczywiste wartości własne

[edytuj]

Pierwsza

[edytuj]

Szukamy wektora własnego ℂ odpowiadającego rzeczywistej 1-krotnej wartości własnej λ1=1.

[𝔸−λ1I]⋅ℂ=0

zatem:

[−3−λ4−21−λ16−65−λ]⋅[u1u2u3]=[000]

następnie:

[−44−21−116−64]⋅[u1u2u3]=[000]

co ostatecznie daje układ równań:

{−4u1+4u2−2u3=0u1−u2+u3=06u1−6u2+4u3=0

Do pierwszego równania dodamy 4 razy drugie równanie. Otrzymamy wówczas u3=0. Podstawiając tę wartość do równania drugiego, otrzymamy, że u1=u2=s, gdzie s jest dowolnym parametrem. Podsumowując, otrzymujemy:

{u1=su2=su3=0

co w zapisie wektorowym wygląda następująco:

Uλ1=1=[ss0] =s[110]

Druga

[edytuj]

Szukamy wektora własnego ℂ odpowiadających rzeczywistej 1-krotnej wartości własnej λ2=−1.

[𝔸−λ2I]⋅ℂ=0

zatem:

[−3−λ24−21−λ216−65−λ2]⋅[u1u2u3]=[000]

następnie:

[−24−21116−66]⋅[u1u2u3]=[000]

co ostatecznie daje układ równań:

{−2u1+4u2−2u3=0u1+u2+u3=06u1−6u2+6u3=0

Od trzeciego równania 6 razy odejmujemy drugie, skąd otrzymujemy u2=0, a następnie – podstawiając tę wartość do pierwszego lub drugiego równania – otrzymujemy zależność u1=−u3=s, gdzie s jest dowolnym parametrem. Podsumowując powyższe obliczenia, otrzymujemy:

{u1=su2=0u3=−s

co wektorowo zapiszemy jako:

Uλ2=−1=[s0−s] =s[10−1]

Trzecia

[edytuj]

Szukamy wektorów własnych ℂ odpowiadających rzeczywistej 1-krotnej wartości własnej λ3=2.

[𝔸−λ3I]⋅ℂ=0

zatem:

[−3−λ34−21−λ316−65−λ3]⋅[u1u2u3]=[000]

następnie:

[−54−21−216−63]⋅[u1u2u3]=[000]

co ostatecznie daje układ równań:

{−5u1+4u2−2u3=0u1−2u2+u3=06u1−6u2+3u3=0

Od trzeciego równania odejmujemy 3 razy równanie drugie, co daje nam u1=0. Następnie podstawiając tę wartość do któregokolwiek z trzech równań, otrzymujemy zależność u2=12u3=s, gdzie s jest dowolnym parametrem. Podsumowując powyższe obliczenia, otrzymujemy:

{u1=0u2=su3=2s

co wektorowo zapiszemy jako:

Uλ3=2=[0s2s] =s[012]

Rozwiązanie ogólne układu jednorodnego

[edytuj]

Ostatecznie rozwiązanie ogólne układu jednorodnego ma postać:

𝕏OJ=[x(t)y(t)z(t)]OJ=C1[110]et+C2[10−1]e−t+C3[012]e2t=

co w zapisie zawierającym macierz Wrońskiego będzie miało postać:

=[ete−t0et0e2t0−e−t2e2t]⋅[C1C2C3]

Układ równań niejednorodny

[edytuj]

Po nieznacznej modyfikacji opisywanego układu równań otrzymujemy równanie niejednorodne postaci:

{x′(t)=−3x+4y−2z+1y′(t)=x+z+t−1z′(t)=6x−6y+5z−t

co w postaci macierzowej zapiszemy jako:

[x′(t)y′(t)z′(t)]=[−34−21016−65][xyz]+[1t−1−t]

Znając ogólne rozwiązanie układu jednorodnego, za pomocą metody uzmienniania stałych obliczymy rozwiązanie szczególne układu jednorodnego:

[xyz]SN=C1(t)[etet0]+C2(t)[e−t0−e−t]+C3(t)[0e2t2e2t]

Musimy zatem rozwiązać równanie macierzowe zawierające macierz Wrońskiego:

[ete−t0et0e2t0−e−t2e2t]⋅[C1′(t)C2′(t)C3′(t)]=[1t−1−t]

które sprowadza się do układu trzech prostszych równań:

{C1′(t)et+C2′(t)e−t=1C1′(t)et+C3′(t)e2t=t−1−C2′(t)e−t+2C3′(t)e2t=−t

z których wyznaczymy wartości:

{C1′(t)=...C2′(t)=...C3′(t)=...

a następnie:

{C1(t)=...C2(t)=...C3(t)=...

Na koniec skorzystamy ze wzoru znanego z równań różniczkowych liniowych:

𝕏ON=𝕏OJ+𝕏SN

Znając rozwiązanie ogólne równania, możemy przejść do rozwiązania problemu Cauchy'ego.