Wikijunior:Polska/Chrzest Polski

Chrzest Polski to wydarzenie, które według historyków miało miejsce w 966 roku. Uważa się je za symboliczny początek państwa polskiego oraz włączenie ziem rządzonych przez Mieszka I do kręgu państw chrześcijańskiej Europy.

Kim był Mieszko I?

Mieszko I był władcą plemienia Polan i innych sąsiednich plemion słowiańskich. Żył w X wieku (czytamy: „dziesiątym wieku”), czyli ponad tysiąc lat temu.

był księciem – to znaczy rządził określonym terytorium i ludźmi, ale nie miał jeszcze tytułu króla;
jego główną siedzibą były grody na terenie dzisiejszej Wielkopolski (np. Gniezno, Poznań, Ostrów Lednicki);
stopniowo łączył różne plemiona w większe państwo – z którego później powstała Polska.

W czasach Mieszka I nie istniało jeszcze państwo polskie w takim kształcie jak dziś. Było to dopiero powstające państwo wczesnopiastowskie.

Co to jest chrzest?

Chrzest to ważny obrzęd w religii chrześcijańskiej.
Chrześcijaństwo:

jest religią, która powstała ponad 2000 lat temu,
opiera się na nauczaniu Jezusa Chrystusa,
w średniowiecznej Europie było religią prawie wszystkich królów i księstw na Zachodzie.

Przyjęcie chrztu:

oznaczało przyłączenie się do wspólnoty chrześcijan,
w tamtych czasach często wiązało się też z wejściem do wspólnoty politycznej krajów chrześcijańskich,
dla władcy było to ważne, bo inni władcy chrześcijańscy zaczynali go uznawać za „swojego”.

W X wieku większość mieszkańców ziem polskich wierzyła jeszcze w wielu bogów – byli poganami (tak chrześcijanie nazywali osoby wyznające dawne religie).

Dlaczego Mieszko I przyjął chrzest?

Historycy podają kilka głównych powodów, dla których Mieszko I zdecydował się na chrzest.

Powód polityczny

W tamtych czasach silne państwa europejskie były już chrześcijańskie. Chrzest:

wzmacniał pozycję Mieszka w oczach innych władców,
utrudniał sąsiadom „podbijanie pogan pod pretekstem szerzenia wiary”.
Jeśli kraj był chrześcijański, inni władcy nie mogli tak łatwo tłumaczyć wojen chęcią „nawracania pogan”.

Sojusz z Czechami

Mieszko I ożenił się z czeską księżniczką Dobrawą (Dąbrówką), która była chrześcijanką. Dzięki temu:

zyskał ważnego sojusznika – Czechy,
miał powód, by zainteresować się chrześcijaństwem,
mógł liczyć na pomoc czeskich duchownych przy organizacji nowej religii w swoim państwie.

Wewnętrzne wzmocnienie władzy

Nowa religia i organizacja kościelna:

pomagały wzmacniać władzę księcia nad całym państwem,
wprowadzały wspólne zasady (np. dotyczące małżeństw, dziedziczenia, kar),
łączyły ludzi z różnych plemion, którzy dotąd mieli różne wierzenia.

Jak mógł wyglądać chrzest Polski?

Tradycyjnie przyjmuje się, że chrzest Mieszka I miał miejsce w 966 roku, prawdopodobnie w czasie Wielkanocy – ważnego święta chrześcijańskiego. Nie wiemy jednak dokładnie, w jakim mieście to się stało. Historycy najczęściej wskazują:

Poznań,
Gniezno,
Ostrów Lednicki (wyspa z grodem między Gnieznem a Poznaniem).

Podczas chrztu:

Mieszko I został ochrzczony przez księdza lub biskupa (prawdopodobnie z Czech lub kraju niemieckiego),
wraz z nim chrzest przyjęła część jego dworu, wojowników i urzędników,
obrzęd mógł odbywać się przez zanurzenie w wodzie lub przez polanie wodą (tak jak dziś).

Ważne:

w 966 roku nie ochrzcili się wszyscy mieszkańcy ziem polskich,
proces przyjmowania chrześcijaństwa trwał jeszcze wiele dziesięcioleci, szczególnie na wsiach i w odległych regionach,
dlatego lepiej mówić o początku chrystianizacji, a nie o jednym dniu dla całego kraju.

Co zmieniło się po chrzcie Polski?

Chrzest Mieszka I miał bardzo duże znaczenie dla przyszłości Polski.

Polska wśród państw Europy

państwo Mieszka zostało włączone do grona chrześcijańskich krajów Europy,
było trudniej zaatakować taki kraj pod pretekstem „nawracania pogan”,
możliwe stały się nowe sojusze polityczne i małżeństwa dynastyczne.

Rozwój Kościoła na ziemiach polskich

Po chrzcie:

zaczęto tworzyć pierwsze biskupstwa (np. w Poznaniu),
powstawały pierwsze kościoły – często murowane, co było nowością,
do kraju przyjeżdżali duchowni (księża, mnisi), którzy potrafili czytać i pisać.

Pismo i kultura łacińska

Dzięki chrześcijaństwu:

na ziemie polskie trafiła łacina – język Kościoła i uczonych,
zaczęto używać alfabetu łacińskiego – później posłużył do zapisu języka polskiego,
powstały pierwsze kroniki i dokumenty dotyczące Polski (choć często były pisane za granicą).

Zmiany w życiu codziennym

Stopniowo zmieniały się:

obrządki i wierzenia – miejsce dawnych bogów zajmował Bóg chrześcijan,
święta – obok starych zwyczajów pojawiały się święta kościelne (Boże Narodzenie, Wielkanoc),
zasady życia rodzinnego – Kościół ustalał np. kogo można poślubić, a kogo nie.

Długotrwale skutki chrztu:

sprawiły, że Polska stała się państwem trwałym i lepiej zorganizowanym,
pomogły w zachowaniu jedności różnych plemion w jednym państwie.

Czy wszyscy od razu zostali chrześcijanami?

Nie. Trzeba pamiętać, że:

chrzest w 966 roku dotyczył głównie władcy i jego otoczenia,
ludność wiejska często jeszcze przez wiele lat łączyła dawne wierzenia z nową religią,
zdarzały się nawet bunt i sprzeciw wobec zmian (np. tzw. reakcja pogańska w XI wieku).

Chrystianizacja, czyli rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa, była procesem:

długotrwałym,
nierównym – szybciej w miastach i ważnych grodach, wolniej na terenach oddalonych.

Co warto zapamiętać?

966 rok to tradycyjna data chrztu Polski – wtedy książę Mieszko I przyjął chrzest. Chrzest był:

ważnym krokiem politycznym,
początkiem przyjmowania chrześcijaństwa na ziemiach polskich,
wejściem Polski do grona krajów chrześcijańskiej Europy.

Po chrzcie:

powstawały kościoły i biskupstwa,
pojawiła się łacina i alfabet łaciński,
rozwijała się organizacja państwa.

Proces chrystianizacji trwał wiele dziesięcioleci – nie wszyscy stali się chrześcijanami od razu.

Pytania i zadania sprawdzające dla Ciebie

Kim był Mieszko I i jaką pełnił funkcję?
Co oznacza słowo „chrzest” w religii chrześcijańskiej?
Podaj przynajmniej dwa powody, dla których Mieszko mógł przyjąć chrzest.
W którym roku tradycyjnie umieszcza się chrzest Polski?
Jakie zmiany przyniósł chrzest Polski:

w polityce,
w kulturze,
w życiu codziennym ludzi?

Zadanie dodatkowe:

Spróbuj na kartce narysować scenę chrztu Mieszka I tak, jak ją sobie wyobrażasz. Zastanów się:

kto bierze udział w uroczystości,
gdzie się ona odbywa,
jakie symbole chrześcijańskie możesz tam umieścić (np. krzyż, świeca, kościół).

Słowniczek

Chrystianizacja – rozprzestrzenianie się religii chrześcijańskiej wśród ludzi, którzy wcześniej byli poganami.
Chrześcijaństwo – religia oparta na naukach Jezusa Chrystusa, bardzo ważna w dziejach Europy.
Chrzest – obrzęd wstąpienia do wspólnoty chrześcijan, zwykle z użyciem wody.
Dobrawa (Dąbrówka) – chrześcijańska księżniczka z Czech, żona Mieszka I.
Książę – władca terytorium mniejszego lub słabszego od królestwa; wczesny etap rozwoju państwa.
Poganin – w średniowieczu: osoba, która nie była chrześcijaninem, lecz wyznawała dawne religie.
Piastowie – pierwsza historyczna dynastia panująca w Polsce, do której należał Mieszko I.
Biskupstwo – terytorium, którym opiekuje się biskup; ważna jednostka organizacyjna Kościoła.