Wikijunior:Polska/Ignacy Łukasiewicz

Ignacy Łukasiewicz to polski farmaceuta i wynalazca, który sprawił, że ludzie zaczęli używać lamp naftowych. Pomógł zamienić zwykłą, brudną ropę naftową w paliwo, które dawało jasne i tańsze światło.

Uważa się go za jednego z twórców przemysłu naftowego na świecie.

Dzieciństwo i młodość

Ignacy Łukasiewicz urodził się w 1822 roku na terenie dzisiejszej południowej Polski. Jego rodzina nie była bogata, ale bardzo ceniła naukę i pracę.

W dzieciństwie:

chodził do szkół, ale nie zawsze mógł je ukończyć z powodu trudnej sytuacji rodzinnej
wcześnie musiał zacząć sam na siebie pracować
był zdolny i pracowity, lubił przedmioty ścisłe i przyrodnicze

Te cechy pomogły mu, gdy postanowił zostać farmaceutą, czyli specjalistą od leków.

Ignacy w aptece – początki pracy

Jako młody chłopak Łukasiewicz zaczął pracować w aptekach:

najpierw jako pomocnik aptekarza
później jako coraz bardziej doświadczony pracownik

W aptece:

przygotowywał leki dla chorych
poznawał właściwości różnych substancji
uczył się dokładności, bo w medycynie nie ma miejsca na pomyłki

Z czasem zdobywał kolejne kwalifikacje, aż został magistrem farmacji. To znaczy, że rozumiał chemię i potrafił samodzielnie prowadzić badania.

Czym jest ropa naftowa?

W czasach Łukasiewicza w południowej Polsce (na terenach dzisiejszych Karpat) z ziemi wydobywała się ropa naftowa:

gęsta, ciemna, tłusta ciecz
miała nieprzyjemny zapach
ludzie znali ją od dawna, ale nie bardzo wiedzieli, jak ją dobrze wykorzystać

Czasem:

używano jej do smarowania osi w wozach
w małych ilościach stosowano w medycynie ludowej

Nikt wtedy nie przypuszczał, że ropa naftowa stanie się kiedyś jednym z najważniejszych surowców na świecie.

Ignacego Łukasiewicza bardzo ciekawiło, co jeszcze można z nią zrobić.

Jak powstała lampa naftowa?

W aptece, w której pracował Łukasiewicz, zaczęto prowadzić doświadczenia z ropą naftową. Wspólnie z innymi chemikami:

destylował (czyli rozdzielał) ropę naftową na różne części
szukał takiej frakcji, która będzie dobrze się palić i nie będzie zbyt niebezpieczna

W końcu udało się otrzymać naftę – paliwo, które:

paliło się dość jasno
nie wybuchało tak łatwo jak inne substancje
nadawało się do użycia w specjalnie skonstruowanej lampie

Potrzebne było jeszcze odpowiednie naczynie. Tak powstała pierwsza praktyczna lampa naftowa – z knotem zanurzonym w nafcie i kominkiem szklanym, który chronił płomień.

W porównaniu z dawnymi świecami i kagankami:

dawała jaśniejsze światło
była tańsza w użyciu
można ją było używać w wielu miejscach

Pierwsza operacja przy świetle lampy naftowej

Jednym z pierwszych ważnych momentów w historii lampy naftowej była operacja w szpitalu we Lwowie:

wcześniej lekarze mieli problem – w nocy trudno było operować przy słabym świetle świec
po wprowadzeniu lamp naftowych sala operacyjna została lepiej oświetlona
można było ratować życie pacjentów także po zmroku

To wydarzenie pokazało, że wynalazek Łukasiewicza jest naprawdę potrzebny i przydatny w medycynie.

Pierwsza kopalnia ropy naftowej

Ignacy Łukasiewicz nie zatrzymał się tylko na samej lampie. Zrozumiał, że skoro naftę robi się z ropy, to trzeba ją wydobywać w sposób zorganizowany.

W miejscowości Bóbrka (w Karpatach) założył wraz z wspólnikami jedną z pierwszych na świecie kopalni ropy naftowej.

To była:

prymitywna, ale działająca kopalnia
miejsce, gdzie kopano szyby i wydobywano ropę z głębi ziemi
początek całego przemysłu naftowego w tym regionie

Dzięki temu:

można było produkować więcej nafty
lampy naftowe mogły trafić do coraz większej liczby domów i ulic
rozwijał się nowy rodzaj przemysłu w Polsce

Pomoc dla ludzi – Łukasiewicz jako społecznik

Ignacy Łukasiewicz zarobił pieniądze na swoich wynalazkach i działalności gospodarczej. Ale nie chciał ich zatrzymać tylko dla siebie. Był społecznikiem – czyli osobą, która troszczy się o innych.

Dla mieszkańców okolic, w których działał:

zakładał szkoły, żeby dzieci mogły się uczyć
wspierał budowę dróg i kościołów
pomagał finansowo osobom w trudnej sytuacji
dbał o warunki pracy robotników w kopalniach

Chciał, aby rozwój przemysłu naftowego przynosił korzyści nie tylko jemu, ale całej okolicy.

Dlaczego Ignacy Łukasiewicz jest ważny?

Ignacy Łukasiewicz jest ważny, ponieważ:

jako jeden z pierwszych na świecie zastosował ropę naftową na dużą skalę
pomógł stworzyć lampę naftową, która poprawiła jakość życia wielu ludzi
założył jedną z pierwszych kopalni ropy naftowej
łączył naukę, wynalazczość i pracę dla innych

Jego praca była krokiem na drodze do:

współczesnego przemysłu naftowego
rozwoju energetyki
lepszego oświetlenia miast i domów

Dzisiaj uważa się go za jednego z pionierów światowego przemysłu naftowego.

Ciekawostki o Ignacym Łukasiewiczu

Z zawodu był farmaceutą, a dopiero potem stał się przemysłowcem.
Pierwsze lampy naftowe nie wyglądały tak jak współczesne lampki – miały proste, metalowe zbiorniki i szklane kominki.
W Bóbrce istnieje dziś muzeum przemysłu naftowego, które przypomina o jego pracy.
Łukasiewicz często podkreślał, że pieniądze są po to, by pomagać innym, a nie tylko, by je gromadzić.
Dzięki jego działalności południowa Polska stała się ważnym miejscem na „mapie nafty” w XIX wieku.

Sprawdź, co zapamiętałeś

Spróbuj odpowiedzieć na pytania (ustnie albo w zeszycie):

Kim z zawodu był Ignacy Łukasiewicz, zanim zajął się ropą naftową?
Co to jest ropa naftowa i do czego wykorzystał ją Łukasiewicz?
Dlaczego lampa naftowa była lepsza od świec i dawnych kaganek?
Gdzie powstała jedna z pierwszych kopalni ropy naftowej założonych przez Łukasiewicza?
W jaki sposób Ignacy Łukasiewicz pomagał ludziom mieszkającym w jego okolicy?
Dlaczego uważa się go za pioniera przemysłu naftowego?