Wikijunior:Polska/Lech Wałęsa

Lech Wałęsa (1990)

Lech Wałęsa (2004)

Lech Wałęsa to jeden z najbardziej znanych współczesnych Polaków. Zwykły pracownik stoczni, który został przywódcą wielkiego ruchu „Solidarność”, a potem prezydentem Polski.

Jest symbolem walki o wolność, prawa pracowników i demokrację.

Lech Wałęsa w czasie strajku w sierpniu 1980 w Stoczni Gdańskiej

Dzieciństwo i młodość

Lech Wałęsa urodził się 29 września 1943 roku w wiosce Popowo na Kujawach. Dorastał w niezamożnej, wiejskiej rodzinie.

Kilka ważnych informacji z jego dzieciństwa:

• wychowywał się w czasie II wojny światowej i tuż po niej
• rodzina nie miała wiele pieniędzy, ale ceniła pracę i wiarę
• ukończył szkołę zawodową
• od młodych lat uczył się pracy fizycznej i majsterkowania

Nie był naukowcem ani artystą – był zwykłym chłopakiem ze wsi, który później wyjechał za pracą.

Lech Wałęsa (sierpień 1980)

Lech Wałęsa w 1996

Praca w stoczni

Jako młody mężczyzna Lech przeniósł się na Wybrzeże, nad morze. Zaczął pracować jako elektryk w Stoczni Gdańskiej – wielkiej fabryce statków.

W tamtych czasach:

• Polska była krajem rządzonym przez władze komunistyczne
• nie było wolnych wyborów
• w zakładach pracy działały związki zawodowe, ale były podporządkowane władzy

Wałęsa obserwował:

• trudne warunki pracy robotników
• niskie płace
• brak możliwości swobodnego mówienia o problemach

Coraz bardziej interesował się sprawami pracowniczymi i prawami ludzi.

Flaga z logo związku

Lech Wałęsa w 36. rocznicę wyborów 4 czerwca 1989 (2025)

Czym była „Solidarność”?

W sierpniu 1980 roku w Stoczni Gdańskiej wybuchł strajk. Robotnicy domagali się:

• podwyżek płac
• poprawy warunków pracy
• prawa do zakładania niezależnych związków zawodowych
• większej wolności słowa

Z tego strajku powstał wielki ruch społeczny – „Solidarność”.

„Solidarność” to:

• związek zawodowy, który nie chciał być sterowany przez władzę
• miliony zwykłych ludzi: robotników, pracowników, intelektualistów, rolników
• ruch domagający się pokojowych zmian w Polsce

Był to pierwszy tak duży, niezależny ruch w krajach rządzonych przez komunistów w Europie Środkowo-Wschodniej.

Lech Wałęsa i Prezydent USA George H.W. Bush, listopad 1989

Lech Wałęsa (2011)

Lech Wałęsa jako lider „Solidarności”

Podczas strajku w stoczni w 1980 roku Lech Wałęsa:

• był jednym z organizatorów protestu
• został szybko rozpoznany jako przywódca robotników
• przemawiał do tłumów, negocjował z władzami

Wkrótce został:

• przewodniczącym „Solidarności”
• jednym z najbardziej znanych działaczy w Polsce

Starał się, aby:

• protesty były pokojowe
• rozmowy z władzami prowadziły do porozumienia, a nie do przemocy
• pracownicy czuli, że mają głos i znaczenie

Plakat wyborczy Lecha Wałęsy z wyborów prezydenckich w 1990

Stan wojenny i internowanie

Władze bały się siły „Solidarności”. 13 grudnia 1981 roku w Polsce ogłoszono stan wojenny:

• wojsko i milicja przejęły kontrolę nad krajem
• wielu działaczy „Solidarności” zostało aresztowanych
• zakazano działalności związku

Lech Wałęsa:

• został internowany – zamknięty w odosobnionym miejscu, bez normalnego procesu
• spędził wiele miesięcy z dala od rodziny i domu
• był stale pilnowany przez służby bezpieczeństwa
• Mimo to „Solidarność” nie zniknęła całkowicie – działała dalej w podziemiu.

Wałęsa dla wielu ludzi stał się symbolem oporu i odwagi.

Pokojowa Nagroda Nobla

W 1983 roku Lech Wałęsa otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla. Nagroda została mu przyznana za:

• pokojową walkę o prawa człowieka
• dążenie do porozumienia, a nie przemocy
• prowadzenie ruchu, który chciał zmian w kraju bez zbrojnej rewolucji

Do Norwegii, żeby odebrać nagrodę, pojechała w jego imieniu żona Danuta, bo władze mogłyby nie wpuścić Wałęsy z powrotem do Polski.

Dzięki Nagrodzie Nobla:

• cały świat jeszcze bardziej usłyszał o „Solidarności”
• sprawa polskiej walki o wolność stała się międzynarodowo znana

Droga do wolnych wyborów

Pod koniec lat 80. władza w Polsce i w innych krajach komunistycznych zaczęła słabnąć. Gospodarka miała duże problemy, brakowało towarów w sklepach. W 1989 roku doszło do rozmów przy Okrągłym Stole – między przedstawicielami:

• władz
• „Solidarności”
• różnych środowisk społecznych

Lech Wałęsa był jedną z ważnych postaci tych rozmów. Ustalono, że:

• odbędą się częściowo wolne wybory
• „Solidarność” znów będzie działać legalnie
• W czerwcu 1989 roku w wyborach zwyciężyli kandydaci związani z „Solidarnością”.

Był to początek końca PRL i krok w stronę III Rzeczypospolitej Polskiej.

Lech Wałęsa jako prezydent

W 1990 roku w Polsce odbyły się pierwsze po wojnie powszechne wybory prezydenckie. Lech Wałęsa wystartował w nich jako kandydat i wygrał.

Jako prezydent:

• reprezentował Polskę za granicą
• nadzorował budowanie nowych, demokratycznych instytucji państwa
• współpracował z rządem przy trudnych reformach gospodarki

Był prezydentem w latach 1990–1995. Po zakończeniu kadencji nie wrócił już na to stanowisko, ale nadal był znaną osobą publiczną.

Pierwszy terminal portu lotniczego im. Lecha Wałęsy w Gdańsku (2009)

Lech Wałęsa dzisiaj

Po zakończeniu prezydentury Lech Wałęsa:

• angażuje się w różne inicjatywy społeczne
• bierze udział w spotkaniach, wykładach, konferencjach w Polsce i za granicą
• opowiada o historii „Solidarności” i przemian w Polsce

Wokół jego osoby pojawiają się także spory i dyskusje – na przykład na temat jego przeszłości i roli w różnych wydarzeniach. Historycy i politycy czasem różnie go oceniają.

Niezależnie od tego, Lech Wałęsa pozostaje:

• jedną z najważniejszych postaci w historii współczesnej Polski
• symbolem upadku komunizmu w naszym kraju
• przykładem, że zwykły człowiek może odegrać niezwykle ważną rolę w dziejach

Ciekawostki o Lechu Wałęsie

• Z zawodu był elektrykiem, a nie zawodowym politykiem.
• Często nosił charakterystyczny wąs i znaczek z Matką Boską w klapie marynarki.
• Jest jednym z niewielu Polaków, którzy otrzymali Pokojową Nagrodę Nobla.
• W wielu krajach jego nazwisko jest znane jako symbol przemian 1989 roku.
• Napisał wspomnienia i książki o swoim życiu i o „Solidarności”.
• Jego nazwiskiem nazywane są ulice, place i instytucje (np. lotnisko w Gdańsku).

Lech Wałęsa (2009)

Sprawdź, co zapamiętałeś

Spróbuj odpowiedzieć na pytania (ustnie albo w zeszycie):

• Kim był z zawodu Lech Wałęsa, zanim stał się znanym działaczem?
• Co to była „Solidarność” i dlaczego była ważna?
• Co stało się w Polsce 13 grudnia 1981 roku?
• Za co Lech Wałęsa otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla?
• Jaką funkcję pełnił w Polsce w latach 1990–1995?
• Dlaczego wielu ludzi na świecie kojarzy Lecha Wałęsę z walką o wolność?

Możesz też spróbować narysować symbol „Solidarności” lub wyobrazić sobie plakat z hasłem o wolności, który mógłby wisieć w stoczni w tamtych czasach.