Wikijunior:Polska/Maria Skłodowska-Curie

Maria Skłodowska-Curie to jedna z najsłynniejszych Polek na świecie. Była uczoną, która badała promieniotwórczość i odkryła dwa nowe pierwiastki: polon i rad. Jako pierwsza kobieta dostała Nagrodę Nobla, a potem dostała ją drugi raz.

Dzieciństwo w Warszawie

Maria Skłodowska urodziła się 7 listopada 1867 roku w Warszawie. Miała cztery starsze osoby w rodzinie – dwie siostry i dwóch braci.

Kilka ważnych informacji o jej dzieciństwie:

jej rodzice byli nauczycielami
w domu dużo się czytało i rozmawiało o nauce
w dzieciństwie Maria była bardzo zdolna i pilna w nauce
lubiła matematykę i przyrodę
rodzina nie była bogata, a z czasem miała coraz większe kłopoty finansowe

W tamtych czasach Polska była pod zaborami, a Warszawa znajdowała się w zaborze rosyjskim. Polakom nie było łatwo – także w szkole.

Nauka i marzenia o studiach

Jako młoda dziewczyna Maria:

ukończyła gimnazjum w Warszawie z bardzo dobrymi wynikami
chciała dalej się uczyć, szczególnie interesowała ją fizyka i chemia
marzyła o studiach na uniwersytecie

Niestety:

w Polsce kobiety nie mogły wtedy studiować na uniwersytetach
rodziny nie było stać na opłacenie jej wyjazdu za granicę

Maria nie poddała się:

pracowała jako guwernantka (czyli nauczycielka dzieci w bogatszych domach)
zarabiała pieniądze, żeby w przyszłości móc wyjechać na studia
w wolnym czasie dużo czytała, uczyła się sama i brała udział w tajnym nauczaniu (po polsku)

Wyjazd do Francji i studia

W końcu Marcie udało się wyjechać do Paryża, stolicy Francji. Tam zapisała się na Sorbonę – znany uniwersytet.

Na studiach:

uczyła się fizyki i matematyki
mieszkała bardzo skromnie – czasem brakowało jej pieniędzy na jedzenie i ogrzewanie
mimo trudności zdobywała bardzo dobre oceny
musiała ciężko pracować, aby pogodzić naukę i zarabianie pieniędzy

W Paryżu poznała francuskiego uczonego Piotra Curie. Pobrali się, a Maria przyjęła nazwisko Skłodowska-Curie.

Co to jest promieniotwórczość?

Maria interesowała się tym, jak zachowują się niektóre substancje, które wysyłają niewidzialne promieniowanie. To zjawisko nazwano promieniotwórczością.

Promieniotwórczość to:

zjawisko, w którym niektóre atomy same z siebie wysyłają energię
tego nie widać gołym okiem, ale można to zmierzyć specjalnymi przyrządami
promieniowanie może przenikać przez przedmioty, a nawet przez ludzkie ciało

Dziś wiemy, że promieniotwórczość można wykorzystywać:

w medycynie (np. w leczeniu raka)
w badaniach naukowych
w energetyce jądrowej

Ale wiemy też, że w dużych dawkach promieniowanie jest niebezpieczne.

Odkrycie polonu i radu

Razem z Piotrem Curie Maria prowadziła długie i bardzo trudne badania:

pracowali w skromnym i zimnym laboratorium
potrzebowali wielu ton rud uranu, aby otrzymać odrobinę nowych substancji
przez długi czas prawie nie mieli pieniędzy na sprzęt i materiały

W końcu:

Maria odkryła nowy pierwiastek chemiczny i nazwała go polon – od Polski
później odkryła drugi pierwiastek – rad

Były to bardzo ważne odkrycia w historii chemii i fizyki.

Dwie Nagrody Nobla

Za swoje odkrycia Maria Skłodowska-Curie otrzymała:

Nagrodę Nobla z fizyki (wspólnie z Piotrem Curie i Henrim Becquerelem) – za badania nad promieniotwórczością
Nagrodę Nobla z chemii – za odkrycie polonu i radu oraz badania ich właściwości

Była:

pierwszą kobietą, która dostała Nagrodę Nobla
pierwszą osobą na świecie, która dostała tę nagrodę dwa razy
do dziś mało kto może się tym pochwalić

Praca w czasie wojny i pomoc chorym

Podczas I wojny światowej Maria nie tylko prowadziła badania:

pomogła zorganizować ruchome punkty prześwietleń rentgenowskich (tzw. „małe Curie”)
te samochody z aparatem rentgenowskim jeździły po frontach, aby lekarze mogli lepiej leczyć rannych żołnierzy
szkoliła też innych, jak korzystać z tych aparatów

Dzięki jej pracy wielu rannych otrzymało pomoc, której inaczej by nie dostali.

Zdrowie i śmierć Marii Skłodowskiej-Curie

W czasach Marii ludzie jeszcze nie wiedzieli dokładnie, jak bardzo niebezpieczne jest długie przebywanie w promieniowaniu.

W laboratorium:

Maria często pracowała bez żadnych zabezpieczeń
trzymała próbki radu w szufladach i fiolkach – świeciły w ciemności, co bardzo ją fascynowało
jej ciało przez lata przyjmowało dawki promieniowania

Z czasem to wpłynęło na jej zdrowie. Maria Skłodowska-Curie zmarła w 1934 roku we Francji z powodu choroby krwi związanej z promieniowaniem.

Dlaczego Maria Skłodowska-Curie jest tak ważna?

Maria jest ważna, ponieważ:

odkryła nowe pierwiastki i rozwinęła naukę o promieniotwórczości
jej prace pomagają do dziś lekarzom w leczeniu niektórych chorób
pokazała, że kobieta może być wybitnym naukowcem, mimo wielu przeszkód
była dumna ze swoich polskich korzeni, choć pracowała głównie we Francji
stała się symbolem wytrwałości, pracowitości i odwagi w nauce

W Polsce i na świecie jej imieniem nazywa się:

szkoły i uniwersytety
instytuty naukowe
ulice i place

Ciekawostki o Marii Skłodowskiej-Curie

Maria nigdy nie zapomniała o Polsce – chociaż mieszkała we Francji, często wspominała swój kraj.
Gdy odkryła polon, chciała zwrócić uwagę świata na istnienie Polski, która wtedy była pod zaborami.
Nie lubiła luksusu, żyła skromnie i najważniejsza była dla niej praca naukowa.
Część jej zeszytów laboratoryjnych do dziś jest tak napromieniowana, że trzeba używać specjalnych środków ostrożności, by je oglądać.
Jej córka, Irena Joliot-Curie, także została znaną uczoną i również dostała Nagrodę Nobla.

Sprawdź, co zapamiętałeś

Spróbuj odpowiedzieć na te pytania:

W jakim mieście urodziła się Maria Skłodowska-Curie?
Jakie dwa pierwiastki chemiczne odkryła Maria?
Co to jest promieniotwórczość (wyjaśnij własnymi słowami)?
Jakie dwie Nagrody Nobla otrzymała i za co?
Dlaczego Maria musiała wyjechać z Polski, żeby studiować?
Jak pomagała ludziom podczas I wojny światowej?
Dlaczego jej praca była niebezpieczna dla zdrowia?

Możesz odpowiedzieć ustnie w klasie albo zapisać odpowiedzi w zeszycie.