Wikijunior:Polska/Rzecznik Praw Dziecka
Rzecznik Praw Dziecka (w skrócie RPD) to osoba w Polsce, która ma za zadanie pilnować, aby prawa wszystkich dzieci były szanowane. Funkcję Rzecznika Praw Dziecka pełni jedna osoba w danym czasie, co znaczy, że jest to organ jednoosobowy. Powstał zgodnie z zapisem art. 72 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (czyli najwyższego dokumentu w Polsce). Długość kadencji (czyli czas przez jaki sprawowana jest funkcja przez daną osobę) wynosi 5 lat.
Zadania Rzecznika Praw Dziecka
[edytuj]- Podejmowanie interwencji: gdy Rzecznik dowie się o naruszeniu praw dziecka (ze zgłoszenia, mediów, czy własnej obserwacji), może wszcząć postępowanie.
- Wgląd w dokumenty: rzecznik ma prawo zbadać każdą sprawę na miejscu, nawet bez uprzedzenia, oraz żądać od urzędów, szkół, sądów czy szpitali dostępu do akt i dokumentów (nawet tych z danymi osobowymi).
- Żądanie wyjaśnień i informacji: może zażądać od władz publicznych i instytucji (np. dyrektora szkoły, policji, opieki społecznej) złożenia pisemnych wyjaśnień lub udzielenia mu informacji w danej sprawie.
Działania systemowe i prawne
[edytuj]Rzecznik to także ważny głos w procesie tworzenia prawa w Polsce. Jego prawa to m.in.:
- Inicjatywa ustawodawcza: RPD może występować do odpowiednich organów (np. Sejmu) z wnioskiem o uchwalenie nowej ustawy lub zmianę istniejących przepisów, jeśli widzi, że są one niekorzystne dla dzieci.
- Udział w postępowaniach sądowych: rzecznik może wnosić skargi do sądów administracyjnych, żądać wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych lub karnych dotyczących przestępstw na szkodę dzieci, a także brać w nich udział na prawach prokuratora.
- Zlecanie badań i ekspertyz: rzecznik zleca przeprowadzanie badań naukowych, ekspertyz i opinii (np. na temat jakości życia dzieci, cyberprzemocy, czy stanu psychiatrii).
Instytucja Rzecznika Praw Dziecka w Polsce powstała dzięki zapisom w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 roku. Pierwszy Rzecznik zaczął działać w 2000 roku. Od tego czasu Rzecznik Praw Dziecka jest w Polsce stałym, konstytucyjnym obrońcą wszystkich dzieci.