Wikijunior:Polska/Senator

Senator to osoba wybrana przez obywateli, która zasiada w Senacie – jednej z dwóch izb polskiego parlamentu. Druga izba to Sejm. Można powiedzieć, że senator to przedstawiciel mieszkańców swojego regionu w ogólnopolskich sprawach.

Senat w Polsce

W Polsce jest:

100 senatorów,
wybieranych na 4 lata,
w 100 okręgach wyborczych (z każdego okręgu wybiera się jednego senatora).

Senat razem z Sejmem tworzy parlament. Parlament uchwala (czyli przyjmuje) ustawy obowiązujące w całym kraju.

Kto może zostać senatorem?

Żeby kandydować na senatora w Polsce, trzeba:

mieć co najmniej 30 lat,
mieć obywatelstwo polskie,
mieć pełnię praw wyborczych (czyli m.in. nie być pozbawionym praw publicznych przez sąd),
nie można jednocześnie być posłem, sędzią, prokuratorem, żołnierzem zawodowym i wykonywać niektórych innych funkcji państwowych.

Senatorów wybierają dorośli obywatele w wyborach powszechnych, tajnych i bezpośrednich.

Jak wybiera się senatorów?

Polska jest podzielona na 100 okręgów wyborczych do Senatu.
W każdym okręgu startują kandydaci (z partii politycznych albo niezależni).
Każdy wyborca zaznacza jedno nazwisko na karcie do głosowania.
Zostaje senatorem ten kandydat, który w okręgu otrzyma najwięcej głosów.

Taki sposób wybierania nazywa się jednomandatowym okręgiem wyborczym (bo w każdym okręgu jest jeden mandat, czyli jedno miejsce w Senacie).

Co robi senator?

1. Pracuje nad ustawami

Senator: dostaje z Sejmu projekty ustaw i może:

je zaakceptować,
wprowadzić do nich poprawki,
odrzucić ustawę w całości;
może też sam zaproponować nową ustawę (tzw. inicjatywa ustawodawcza Senatu).
Ustawa, nad którą pracuje Senat, musi na końcu trafić do Prezydenta, który może ją podpisać (wtedy wchodzi w życie) albo odesłać do Trybunału Konstytucyjnego.

2. Kontroluje niektóre instytucje

Senat ma wpływ na obsadę ważnych urzędów. Między innymi wyraża zgodę na powołanie:
Rzecznika Praw Dziecka,
Prezesa Najwyższej Izby Kontroli,
niektórych innych ważnych osób w państwie;
współdecyduje w sprawie ogólnokrajowego referendum (razem z Prezydentem lub Sejmem).

3. Reprezentuje obywateli

Senator:

prowadzi biuro senatorskie w swoim okręgu,
przyjmuje mieszkańców, którzy:
proszą o pomoc w trudnych sprawach,
chcą zwrócić uwagę na problem w swoim mieście lub powiecie,
przekazuje te problemy dalej – np. odpowiednim ministrom, urzędom, czasem przedstawia je w Senacie.

Jak wygląda praca senatora na co dzień?

Senator:

uczestniczy w posiedzeniach Senatu w Warszawie (kilka razy w miesiącu),
bierze udział w pracach komisji senackich (np. komisji edukacji, zdrowia, samorządu terytorialnego),
czyta i analizuje projekty ustaw,

Spotyka się z:

mieszkańcami swojego okręgu,
samorządowcami (np. wójtami, burmistrzami, prezydentami miast),
przedstawicielami różnych organizacji (np. stowarzyszeń, związków zawodowych),
czasem wyjeżdża na delegacje zagraniczne, np. do parlamentów innych państw lub instytucji Unii Europejskiej.

Prawa senatora

Senator ma m.in. prawo:

zgłaszać poprawki do ustaw,
zadawać pytania rządowi (tzw. interpelacje i zapytania),

korzystać z immunitetu parlamentarnego – co oznacza, że:

w czasie trwania mandatu nie może być bez zgody Senatu pociągnięty do odpowiedzialności karnej za większość czynów,
nie odpowiada karnie za głosowania i wypowiedzi związane z wykonywaniem mandatu.

Immunitet ma chronić senatora przed naciskami politycznymi, aby mógł swobodnie wykonywać swoje obowiązki.

Obowiązki

Senator ma m.in. obowiązek:

uczciwie reprezentować wyborców,
uczestniczyć w głosowaniach i posiedzeniach,
przestrzegać Konstytucji i ustaw,
unikać konfliktu interesów (np. nie załatwiać prywatnych spraw innych osób w zamian za korzyści).