Wikijunior:Polska/Trybunał Stanu

Trybunał Stanu (w skrócie TS) to specjalny sąd, który ma za zadanie pilnować, żeby najważniejsze osoby w państwie (np. Prezydent) działały zgodnie z prawem. Jeśli złamią Konstytucję lub inne ważne przepisy w związku ze swoimi obowiązkami, Trybunał Stanu może je za to ukarać.

Kto może być sądzony przed Trybunałem Stanu

Przed Trybunałem Stanu mogą stanąć osoby, które zajmują w państwie najwyższe stanowiska. To są:

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.
Prezes Rady Ministrów (Premier) i ministrowie.
Prezes Narodowego Banku Polskiego (odpowiada za sprawy związane z pieniędzmi w państwie).
Prezes Najwyższej Izby Kontroli (osoba kontrolująca, jak wydawane są pieniądze publiczne).
Członkowie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.
Naczelny Dowódca Sił Zbrojnych (tylko w czasie wojny).
Posłowie i senatorowie (za naruszenie pewnych zakazów).

Kto wchodzi w skład Trybunału Stanu

W skład Trybunał Stanu wchodzą:

Przewodniczący: zawsze jest nim Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego (czyli szef wszystkich sędziów w najważniejszym sądzie w Polsce).
2 zastępców przewodniczącego
16 sędziów: są to osoby wybierane przez Sejm na czas jego kadencji. Ważne jest to, że większość z nich musi mieć prawnicze wykształcenie.

Co może zrobić Trybunał Stanu

Kary, które może orzec Trybunał Stanu, są bardzo poważne, bo dotyczą utraty ważnych uprawnień publicznych. Trybunał Stanu może m.in. orzec:

Utratę zajmowanego stanowiska lub funkcji.
Zakaz zajmowania kierowniczych stanowisk lub pełnienia funkcji związanych ze szczególną odpowiedzialnością w organach państwowych i organizacjach społecznych.
Utratę czynnego i biernego prawa wyborczego (czyli zakaz głosowania i kandydowania w wyborach).
Utratę wszystkich lub niektórych orderów, odznaczeń i tytułów honorowych.

Skrócony opis postępowania przed Trybunałem Stanu

Jak działa prawo, aby móc kogoś postawić przed Trybunałem Stanu?

Wniosek: sprawę przed Trybunałem Stanu rozpoczyna złożenie specjalnego wniosku. W przypadku Prezydenta Polski wniosek musi złożyć Zgromadzenie Narodowe (połączone posiedzenie Sejmu i Senatu), a w przypadku innych osób wniosek składa Sejm.
Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej: zanim Sejm zdecyduje, czy postawić kogoś przed Trybunałem Stanu, sprawę bada specjalna komisja w Sejmie.
Postawienie w stan oskarżenia: jeśli Sejm większością głosów uzna, że są dowody na naruszenie prawa, podejmuje uchwałę o postawieniu danej osoby przed Trybunałem Stanu. Wtedy taka osoba jest oskarżona.
Proces przed Trybunałem Stanu: Trybunał Stanu prowadzi rozprawę (podobnie jak zwykły sąd), przesłuchuje świadków i zbiera dowody.
Wyrok: na koniec Trybunał Stanu wydaje orzeczenie (wyrok), w którym może uznać oskarżonego za winnego i orzec karę, albo go uniewinnić.