Wikijunior:Polska/Wstąpienie Polski do Unii Europejskiej

Co to znaczy „wstąpić do Unii Europejskiej”?

Wstąpienie do Unii Europejskiej oznacza, że dane państwo staje się jednym z krajów członkowskich. Taki kraj:

zgadza się przestrzegać wspólnych zasad i praw,
może brać udział w podejmowaniu decyzji,
może korzystać z różnych wspólnych programów, np. edukacyjnych i gospodarczych.

Polska nie była członkiem Unii od razu po jej powstaniu. Musiała przejść długą drogę, zanim 1 maja 2004 roku oficjalnie do niej dołączyła.

Dlaczego Polska chciała wstąpić do Unii?

Po 1989 roku, kiedy w Polsce zakończył się okres rządów komunistycznych, w kraju zaszło wiele zmian. Polska:

wprowadziła demokrację,
zaczęła budować gospodarkę rynkową,
szukała nowych sojuszników i partnerów w Europie.

Wiele osób w Polsce uważało, że:

wstąpienie do Unii pomoże przyspieszyć rozwój gospodarki,
ułatwi podróżowanie i współpracę z innymi krajami,
zwiększy bezpieczeństwo i znaczenie Polski w Europie.

Nie wszyscy się z tym zgadzali, ale ogólnie dążenie do wejścia do Unii miało duże poparcie.

Pierwsze kroki: umowy i rozmowy

Droga do członkostwa w Unii to nie jedno wydarzenie, ale wiele lat przygotowań. Można to przedstawić w formie krótkiej osi czasu:

1991 – Polska podpisuje Układ Europejski ze Wspólnotami Europejskimi (tak nazywano wtedy Unię). To była umowa o współpracy i pierwszy krok w stronę przyszłego członkostwa.
1994 – Polska oficjalnie składa wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej.
1997 – Unia Europejska stwierdza, że Polska może rozpocząć starania o wstąpienie, jeśli spełni tzw. kryteria kopenhaskie (to zestaw warunków dotyczących demokracji, gospodarki i praw człowieka).
1998 – rozpoczynają się negocjacje akcesyjne, czyli rozmowy o tym, na jakich zasadach Polska wejdzie do Unii.

Samo złożenie wniosku nie oznacza automatycznego przyjęcia. Unia musi sprawdzić, czy kraj:

ma stabilny system demokratyczny,
szanuje prawa człowieka,
ma gospodarkę, która może funkcjonować na wspólnym rynku.

Negocjacje – o czym rozmawiały Polska i Unia?

Negocjacje akcesyjne to bardzo długie i dokładne rozmowy. Prowadzili je:

z polskiej strony – rząd i specjalni negocjatorzy,
ze strony Unii – przedstawiciele instytucji unijnych i państw członkowskich.

Rozmowy były podzielone na tzw. rozdziały negocjacyjne, czyli grupy tematów, np.:

rolnictwo (jak będą działać dopłaty dla rolników),
środowisko naturalne (jakie normy Polska musi spełnić),
transport,
finanse,
edukacja i kultura,
wymiar sprawiedliwości i policja.

W negocjacjach ustalano:

od kiedy będą obowiązywać w Polsce unijne przepisy,
czy Polska potrzebuje okresów przejściowych (czyli więcej czasu na wprowadzenie nowych zasad),
ile pieniędzy Polska będzie wpłacać do budżetu Unii,
ile pieniędzy z Unii będzie mogła otrzymać.

Negocjacje były trudne i trwały kilka lat, bo trzeba było uzgodnić wiele szczegółów.

Traktat akcesyjny – oficjalna umowa o przyjęciu

Kiedy negocjacje się zakończyły, trzeba było wszystko zapisać w jednym dokumencie. Tak powstał Traktat akcesyjny – wielka umowa między Polską (i innymi krajami kandydującymi) a wszystkimi państwami Unii.

Ważne daty

16 kwietnia 2003 roku – Polska podpisuje Traktat akcesyjny w Atenach (stolicy Grecji). Traktat ten mówi dokładnie, od kiedy i na jakich zasadach Polska stanie się członkiem Unii. Ale sam podpis to jeszcze nie wszystko. Zanim traktat zacznie obowiązywać:

musi zostać zatwierdzony w Polsce (przez obywateli i parlament),
musi zostać zatwierdzony przez wszystkie państwa Unii.

Referendum w Polsce – głos obywateli

W Polsce postanowiono, że o wstąpieniu do Unii powinni wypowiedzieć się wszyscy dorośli obywatele. Dlatego zorganizowano referendum ogólnokrajowe.

7–8 czerwca 2003 roku – odbyło się referendum w sprawie przystąpienia Polski do Unii Europejskiej.

Pytanie w referendum brzmiało w przybliżeniu tak: Czy wyraża Pan/Pani zgodę na przystąpienie Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej? Obywatele mogli odpowiedzieć:

„tak” – jeśli chcą, aby Polska wstąpiła do Unii,
„nie” – jeśli są przeciwko.

Wynik:

większość głosujących opowiedziała się za wstąpieniem Polski do Unii Europejskiej,
frekwencja (czyli odsetek osób, które poszły głosować) była na tyle wysoka, że wynik był ważny.

Dzięki temu Polska mogła kontynuować proces przystępowania.

Zatwierdzenie traktatu i przygotowania do wejścia

Po referendum:

polski parlament (Sejm i Senat) musiał przyjąć odpowiednie ustawy,
prezydent musiał podpisać ratyfikację traktatu, czyli ostatecznie potwierdzić, że Polska go przyjmuje.

Podobną procedurę przeprowadzano w każdym państwie członkowskim Unii – tamtejsze parlamenty także musiały zgodzić się na przyjęcie nowych krajów.

W tym samym czasie w Polsce trwały:

przygotowania administracyjne – urzędy uczyły się stosować unijne przepisy,
informowanie obywateli – kampanie informacyjne wyjaśniające, co się zmieni po wejściu do Unii,
dostosowywanie prawa – zmieniano polskie ustawy, aby były zgodne z prawem unijnym.

Dzień wstąpienia: 1 maja 2004 roku

1 maja 2004 roku to bardzo ważna data w historii Polski. Tego dnia Polska oficjalnie stała się członkiem Unii Europejskiej. Razem z Polską do Unii wstąpiło jeszcze 9 innych państw Europy Środkowej i Wschodniej oraz dwa śródziemnomorskie:

Czechy,
Słowacja,
Węgry,
Litwa,
Łotwa,
Estonia,
Słowenia,
Malta,
Cypr.

Było to największe jak dotąd rozszerzenie Unii Europejskiej – dołączyło aż 10 nowych krajów naraz.

W Polsce tego dnia:

odbywały się uroczystości w wielu miastach,
wywieszano flagi Polski i Unii Europejskiej.

Od tego momentu:

Polska zaczęła brać udział w pracach unijnych instytucji (np. wysyłać swoich posłów do Parlamentu Europejskiego),
zaczęły obowiązywać ustalenia zawarte w Traktacie akcesyjnym.

Co się zmieniło od razu po wstąpieniu, a co później?

Wiele zmian nastąpiło już w pierwszych latach po wejściu, ale różne rzeczy wchodziły w życie w różnym czasie. Od razu po wstąpieniu:

Polska stała się częścią wspólnego rynku Unii (ułatwiony handel z innymi krajami członkowskimi),
Polacy stali się obywatelami Unii Europejskiej – z prawem do swobodnego przemieszczania się i zamieszkania w innych krajach UE (choć niektóre kraje na początku wprowadzały czasowe ograniczenia w pracy),
Polska uzyskała dostęp do funduszy unijnych – pieniędzy na rozwój dróg, szkół, ochronę środowiska itd.

Z czasem:

kolejne kraje otwierały swoje rynki pracy dla Polaków,
Polska zaczęła coraz bardziej dostosowywać swoje prawo do prawa unijnego,
obywatele dowiadywali się w praktyce, jakie możliwości daje im członkostwo (np. programy wymiany uczniów i studentów).

Czy wszyscy byli zadowoleni?

Wstąpienie do Unii Europejskiej było i jest tematem dyskusji. Argumenty osób, które popierały wejście:

nowe możliwości dla gospodarki,
łatwiejsze podróże i praca za granicą,
większe bezpieczeństwo polityczne,
pieniądze na inwestycje (drogi, kolej, modernizacja wsi, ochrona środowiska).

Argumenty osób, które były przeciw:

obawa przed utratą części suwerenności (czyli samodzielności w podejmowaniu decyzji),
strach, że polscy rolnicy i małe firmy nie poradzą sobie w konkurencji z firmami z bogatszych krajów,
obawy przed zmianami w tradycyjnych zwyczajach i prawie.

W demokracji różne zdania są czymś normalnym. Ostatecznie jednak, dzięki referendum i decyzjom władz, Polska weszła do Unii.

Podsumowanie: najważniejsze fakty

Polska złożyła wniosek o członkostwo w Unii Europejskiej w 1994 roku.
Negocjacje akcesyjne rozpoczęły się w 1998 roku i trwały kilka lat.
Traktat akcesyjny Polska podpisała 16 kwietnia 2003 roku w Atenach.
Referendum ogólnokrajowe w sprawie wejścia do Unii odbyło się 7–8 czerwca 2003 roku; większość głosujących była „za”.
Polska weszła do Unii Europejskiej 1 maja 2004 roku, razem z dziewięcioma innymi państwami.
Od tego czasu Polska jest członkiem Unii, współtworząc jej politykę i korzystając z praw i obowiązków, jakie z tego wynikają.

Słowniczek pojęć

Członkostwo – status kraju, który należy do danej organizacji (np. Unii Europejskiej).
Traktat – ważna umowa między państwami.
Traktat akcesyjny – umowa o przystąpieniu kraju (lub krajów) do Unii.
Referendum – głosowanie, w którym wszyscy uprawnieni obywatele mogą podjąć ważną decyzję.
Negocjacje – rozmowy, w których strony próbują dojść do porozumienia.
Kryteria kopenhaskie – warunki, które kraj musi spełnić, żeby zostać członkiem Unii (dotyczą demokracji, praw człowieka i gospodarki).
Ratyfikacja – ostateczne zatwierdzenie umowy międzynarodowej przez państwo (np. przez parlament i prezydenta).
Fundusze unijne – pieniądze, które Unia przeznacza na rozwój swoich regionów i krajów członkowskich.