Wikipedysta:Goflejm/brudnopis

Ratownictwo chemiczne i ekologiczne realizowane przez ksrg w zakresie podstawowym

MATERIAŁ REKOMENDOWANY PRZEZ KOMENDĘ GŁÓWNĄ PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ

Niniejszy materiał jest przeznaczony dla uczestników i absolwentów zajęć z tego zakresu prowadzonych w Szkołach i Ośrodkach Szkolenia PSP. Materiał ten nie może zastąpić czynnego uczestnictwa w zajęciach, a jedynie stanowi uzupełnienie omawianych tam zagadnień. Ponadto wiedza w tym zakresie podlega ciągłej ewaluacji dlatego ważne jest stałe śledzenie aktualnej literatury i doskonalenie umiejętności z tego zakresu.

Rok wydania: 2019

Informacje dotyczące podręcznika

Nadzór nad opracowaniem:

• nadbryg. Tadeusz Jopek

Opracowanie:

• Ratownictwo chemiczne i ekologiczne realizowane przez ksrg w zakresie podstawowym - mł. bryg. Artur Ankowski
• Zagrożenia powodowane przez materiały niebezpieczne - bryg. Marek Poterek, st. kpt. Dawid Kręciwilk, Michał Łupiński
• Środki ochrony indywidualnej - kpt. Adam Derda
• Urządzenia i techniki pomiarowe - mł. bryg. Piotr Chruściel
• Techniki kontrolowania emisji substancji niebezpiecznych - mł. bryg. Artur Ankowski
• Działania ratownicze - bryg. Marek Poterek, mł. bryg. Mariusz Przygoda, mł. bryg. Artur Ankowski
• Dekontaminacja - bryg. Marek Poterek

Konsultacje merytoryczne:

• mł. ogn. Marcin Glinka
• Michał Łupiński
• przedstawiciele jednostek organizacyjnych Państwowej Straży Pożarnej

Opracowanie redakcyjne:

• mł. bryg. Artur Ankowski

W skrypcie wykorzystano fotografie i rysunki autorów poszczególnych rozdziałów. W przypadku obrazów z publikacji zewnętrznych i stron internetowych – źródła znajdują się pod zapożyczonym materiałem. Zawarte treści są zgodne z programem szkolenia.

Ratownictwo chemiczne i ekologiczne realizowane przez ksrg w zakresie podstawowym

Podstawowymi uregulowaniami prawnymi normującymi organizację ratownictwa chemicznego i ekologicznego są:

• Ustawa o Państwowej Straży Pożarnej,
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowych zasad organizacji krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego,
• Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby strażaków Państwowej Straży Pożarnej,
• Zasady organizacji ratownictwa chemicznego i ekologicznego w krajowym systemie ratowniczo-gaśniczym.

Dodatkowe zagadnienia uzupełniające tematykę zostały zawarte w normach, rozporządzeniach i innych dokumentach określonych w dalszej części opracowania.

Ratownictwo chemiczne − zespół czynności podjętych w celu ratowania życia i zdrowia ludzi oraz środowiska podczas likwidacji bezpośrednich zagrożeń stwarzanych przez substancje niebezpieczne.

Ratownictwo ekologiczne − zespół czynności podjętych w celu ratowania środowiska poprzez ograniczenie lub likwidację skażeń z zastosowaniem skutecznych zabezpieczeń lub środków neutralizujących.

Ratownictwo chemiczne i ekologiczne w zakresie podstawowym realizują:

• wszystkie jednostki ratowniczo-gaśnicze Państwowej Straży Pożarnej (JRG PSP),
• jednostki ochrony przeciwpożarowej, w tym jednostki OSP włączone do ksrg, które zadeklarowały w gotowości operacyjnej zdolność do realizacji tych zadań według posiadanych możliwości organizacyjno-sprzętowych i wyszkolenia,
• inne podmioty ratownicze współpracujące z ksrg, które zadeklarowały w gotowości operacyjnej zdolność do realizacji tych zadań według posiadanych możliwości organizacyjno-sprzętowych i wyszkolenia.

Zakres podstawowy ratownictwa chemicznego i ekologicznego obejmuje:

• rozpoznanie i zabezpieczenie miejsca zdarzenia oraz wyznaczenie strefy zagrożenia,
• podjęcie próby identyfikacji zagrożenia – źródło informacji np.: kierowca, konwojent, maszynista, pracownicy zakładu, oznakowanie pojazdów i opakowań, dokumenty przewozowe, dokumentacja techniczno-ruchowa, plany ratownicze itp.,
• ewakuację poszkodowanych i zagrożonych ludzi oraz zwierząt poza strefę zagrożenia,
• ostrzeganie i alarmowanie o zagrożeniu oraz informowanie o zasadach zachowania się,
• przeprowadzenie pomiarów za pomocą dostępnych przyrządów,
• ograniczanie skutków wycieku substancji ropopochodnych,
• stawianie kurtyn wodnych,
• prowadzenie czynności w zakresie dekontaminacji wstępnej ludzi na granicy strefy zagrożenia przy użyciu dostępnego sprzętu,
• kwalifikowaną pierwszą pomoc poza strefą zagrożenia,
• współdziałanie z innymi podmiotami ratowniczymi, w tym z SGR CHEM-EKO lub ZRCHEM,
• wykonywanie innych czynności wg posiadanego sprzętu oraz wiedzy w danym zakresie.

W przypadku jednostek, które nie spełniają standardu wyposażenia w zakresie podstawowym, a także OSP oraz innych podmiotów ratowniczych współpracujących z ksrg, które nie zadeklarowały w gotowości operacyjnej zdolności do realizacji zadań ratownictwa chemicznego i ekologicznego, pierwszy zastęp przybyły na miejsce zdarzenia realizuje następujące zadania:

• określenie warunków zewnętrznych zdarzenia, w tym zjawiska towarzyszące zdarzeniu np.: pożar, wybuch, opary, efekty dźwiękowe, stan nasycenia infrastrukturą techniczną, itp.,
• podejmuje próbę identyfikacji substancji chemicznej – źródło informacji np.: kierowca, konwojent, maszynista, pracownicy zakładu, oznakowanie pojazdów i opakowań, dokumenty przewozowe, dokumentacja techniczno-ruchowa, plany ratownicze, itp.,
• zabezpiecza miejsce zdarzenia i wyznacza strefę zagrożenia,
• ustala liczbę osób poszkodowanych i zagrożonych (bez wchodzenia w strefę zagrożenia),
• realizuje co najmniej pierwszą pomoc poza strefą zagrożenia,
• ostrzega ludność o zagrożeniu i w razie konieczności ewakuuje ludzi, zwierzęta i mienie poza strefę zagrożenia,
• wykonuje inne czynności według posiadanego sprzętu oraz wiedzy w danym zakresie,
• przekazuje informacje do właściwego Stanowiska Kierowania KM/P PSP.

Zasady bezpieczeństwa zostały określone w Rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2008 roku w sprawie szczegółowych warunków bezpieczeństwa i higieny służby strażaków Państwowej Straży Pożarnej (Dz. U. poz. 1115) – rozdział czwarty – szkolenie oraz rozdział piąty – bezpieczeństwo i higiena służby podczas akcji ratowniczych, a także w wytycznych organizacji ratownictwa chemicznego.

Poniżej opisano elementarne zasady bezpieczeństwa strażaków lub ratowników w ratownictwie chemicznym (również specjalistycznym).

ZASADA I - Na etapie dojazdu do miejsca zdarzenia oraz wstępnego ustawienia pojazdów ratowniczych stosować poniższe zasady:

• w miarę możliwości dojechać do miejsca zdarzenia oraz ustawić pojazdy z wiatrem oraz w górnych partiach terenu,
• przestrzegać minimalnej odległości od miejsca zdarzenia:
  
  • dla gazów oraz dla substancji, przedmiotów lub obiektów tworzących zagrożenie wybuchem – nie mniej niż 150 m,
  • dla substancji, przedmiotów lub obiektów tworzących zagrożenie promieniowaniem jonizującym – nie mniej niż wstępny promień strefy awaryjnej (3 m, zalecane 30 m),
  • dla pozostałych substancji, przedmiotów lub obiektów tworzących zagrożenie – nie mniej niż 50 m,
• w przypadku dokładniejszego rozpoznania okoliczności zdarzenia lub określenia wielkości strefy przyrządami pomiarowymi lub przeprowadzenia analizy substancji niebezpiecznej, minimalna odległość określona w ppkt. 2 może zostać zmieniona,
• zapewnić możliwość wycofania sił i środków,
• uwzględniać warunki meteorologiczne (temperaturę, opady, wyładowania atmosferyczne i inne),
• uwzględniać dynamikę sytuacji,
• uwzględnić obecną infrastrukturę, ukształtowanie oraz inne właściwości terenu.

ZASADA II - Stosować odpowiedni sprzęt ochrony osobistej strażaków lub ratowników, adekwatny do zagrożenia i okoliczności zdarzenia. Dobór sprzętu powinien uwzględniać m.in.:

• stężenia wybuchowe tlenu oraz substancji toksycznych w otoczeniu,
• właściwości substancji niebezpiecznej,
• odporność chemiczną sprzętu.

ZASADA III - Rozpoznać substancję chemiczną i miejsce zdarzenia oraz wyznaczyć strefę zagrożenia (stosować dostępne przyrządy służące do detekcji i pomiarów).

ZASADA IV - Stosować absolutne pierwszeństwo działań dla ratowania zagrożonych ludzi.

ZASADA V - Bezpieczeństwo strażaków lub ratowników:

• działania w strefie zagrożenia muszą być prowadzone przez minimum 2 strażaków lub ratowników,
• strażacy lub ratownicy pracujący w strefie zagrożenia muszą być asekurowani minimum przez dwóch ratowników wyposażonych w sprzęt ochronny o takim samym stopniu zabezpieczenia, jak ratownicy pracujący w strefie,
• należy utrzymywać łączność z ratownikami pozostającymi w strefie I i pozostającymi w asekuracji,
• należy kontrolować czas przebywania strażaków lub ratowników w strefie zagrożenia,
• unikać wprowadzania nadmiernej liczby strażaków lub ratowników do strefy bezpośredniego zagrożenia,
• w razie potrzeby przed wejściem strażaków lub ratowników do strefy należy przygotować obszar dekontaminacji wstępnej strażaków i ratowników.

ZASADA VI - Bezpośrednie działania ratownicze w strefie zagrożenia mogą prowadzić odpowiednio przeszkoleni ratownicy.

ZASADA VII - Zdarzenie chemiczne może nagle zmienić swój charakter (pożar, wybuch, niebezpieczna reakcja), należy bezwzględnie przestrzegać „reguły 10 minut", tj. w procesie decyzyjnym należy przewidywać rozwój sytuacji z wyprzedzeniem 10 minut.

ZASADA VIII - Należy zwracać uwagę na otoczenie i zjawiska towarzyszące akcji ratowniczej, ponieważ mogą one powodować dodatkowe zagrożenia.

ZASADA IX - Unikać zbędnej kontaminacji strażaków lub ratowników podczas działań oraz zwracać szczególną uwagę na możliwość wystąpienia kontaminacji wtórnej. Dekontaminację organizować według potrzeb.

ZASADA X - Bezwzględnie przestrzegać zabezpieczenia medycznego działań ratownictwa chemicznego i ekologicznego.

Kierujący działaniem ratowniczym może odstąpić w trakcie działania ratowniczego od zasad uznanych powszechnie za bezpieczne, zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym zakresie.