Współpraca smaku i węchu – proste doświadczenia

Współpraca smaku i węchu – proste doświadczenia

Gdy jemy, korzystamy nie tylko ze smaku, ale także z węchu. To właśnie dzięki współpracy tych dwóch zmysłów jedzenie może być pyszne albo prawie bez smaku. Możemy to sprawdzić w prostych doświadczeniach.

Zmysł smaku

Smak odbieramy głównie językiem. Na języku znajdują się kubki smakowe, które rozpoznają podstawowe smaki:

• słodki,
• słony,
• kwaśny,
• gorzki,
• umami (na przykład w niektórych serach, mięsie, bulionach).

Sam smak mówi nam, czy jedzenie jest np. słodkie czy słone, ale nie zawsze wystarcza, by od razu poznać, co jemy.

Zmysł węchu

Węch odbieramy nosem. Wdychane powietrze niesie ze sobą zapachy. Wnętrze nosa zawiera komórki, które rozpoznają różne zapachy i przesyłają informacje do mózgu.

Zapach pomaga:

• rozpoznać potrawę,
• ocenić, czy jedzenie jest świeże,
• cieszyć się aromatem dań.

Jak smak i węch współpracują

Podczas jedzenia:

• zapach potrawy wdychamy nosem,
• część zapachów dostaje się też z ust do nosa od wewnątrz,
• mózg łączy informacje ze smaku i węchu.

Dlatego:

• gdy mamy katar i zatkany nos, jedzenie wydaje się mniej wyraziste,
• niektóre potrawy smakują inaczej, niż się spodziewamy, gdy nie czujemy ich zapachu.

Doświadczenie 1: smakowanie z zatkanym nosem

Materiały:

• kawałek jabłka,
• kawałek gruszki (lub inne podobne owoce),
• chusteczka.

Przebieg:

1. Poproś dorosłego o przygotowanie małych kawałków owoców (bez skórek, pestek).
2. Najpierw spróbuj jabłka z otwartym nosem. Zwróć uwagę na smak i zapach.
3. Potem zatkaj nos (palcami lub chusteczką) i spróbuj kawałek gruszki, nie wiedząc, co to jest.
4. Zastanów się, czy łatwo rozpoznać owoc, gdy nie czujesz zapachu.
5. Odkorkuj nos i spróbuj jeszcze raz ten sam kawałek, tym razem normalnie oddychając.

Obserwacja:

• z zatkanym nosem trudniej od razu zgadnąć, jaki to owoc,
• po odetkaniu nosa smak staje się wyraźniejszy.

Wniosek: Smak i węch razem pomagają rozpoznać, co jemy.

Doświadczenie 2: rozpoznawanie zapachu i smaku

Materiały:

• kilka znanych produktów, np.:
  • kawałek cytryny,
  • plasterek ogórka,
  • kawałek sera,
  • kawałek czekolady,
  • chustka lub opaska na oczy.

Przebieg:

1. Poproś dorosłego o przygotowanie produktów i zasłonięcie ci oczu.
2. Najpierw powąchaj produkt, nie wkładając go do ust. Spróbuj zgadnąć, co to jest.
3. Następnie, nadal z zasłoniętymi oczami, spróbuj mały kawałek tego produktu.
4. Porównaj:

• czy po samym zapachu potrafiłeś go rozpoznać,
• czy smak potwierdził twój domysł.

Obserwacja:

• czasem sam zapach wystarczy, aby zgadnąć produkt,
• smak i węch razem dają pewność, co jemy.

Doświadczenie 3: katar a smak

To doświadczenie najlepiej obserwować, gdy naprawdę masz katar.

Zwróć uwagę:

• czy twoje ulubione potrawy smakują wtedy tak samo jak zwykle,
• czy czujesz ich zapach,
• czy łatwiej czy trudniej rozpoznajesz smaki.

Wniosek: Gdy nos jest zatkany, smak wydaje się słabszy, bo węch nie może pomagać.

Zasady bezpieczeństwa podczas doświadczeń

• nie próbuj produktów, na które masz alergię,
• nie jedz niczego, czego nie przygotował lub nie sprawdził dorosły,
• próbuj tylko małe kawałki,
• po doświadczeniu umyj ręce.

Podsumowanie

Smak i węch ściśle ze sobą współpracują. Dzięki nim jedzenie ma pełny smak i zapach. Proste doświadczenia pokazują, że gdy jeden zmysł (na przykład węch przy katarze) działa słabiej, trudniej cieszyć się jedzeniem i rozpoznawać potrawy.