Wychowanie do życia w rodzinie/Choroba, starość, umieranie – towarzyszenie, opieka, wsparcie emocjonalne

Choroba, starość, umieranie – towarzyszenie, opieka, wsparcie emocjonalne

W życiu każdego człowieka pojawiają się sytuacje związane z chorobą, starością i umieraniem bliskich osób. Budzą one lęk, smutek, bezradność, czasem złość. Ważne jest, aby wiedzieć, jak można towarzyszyć osobie chorej lub umierającej i jak ją wspierać, nie zapominając przy tym o własnych potrzebach.

Choroba i towarzyszenie osobie chorej

Poważna choroba jednej osoby wpływa na całą rodzinę. Zmienia codzienne obowiązki, plany, relacje. Chory często potrzebuje nie tylko leczenia, ale też obecności i zrozumienia.

Towarzyszenie osobie chorej może polegać na:

• obecności, rozmowie lub spokojnym byciu obok, nawet w milczeniu
• drobnej pomocy w domu, zrobieniu herbaty, podaniu leków (z polecenia dorosłych)
• podtrzymywaniu kontaktu, gdy chory jest w szpitalu (wiadomości, telefon, kartka)
• słuchaniu tego, co chce powiedzieć, bez wyśmiewania czy bagatelizowania

W kontakcie z osobą chorą warto:

• zapytać, czego potrzebuje i w czym możemy pomóc
• szanować jej uczucia, nawet jeśli są dla nas trudne
• nie obiecywać tego, czego nie możemy spełnić
• unikać tanich pocieszeń, typu: na pewno szybko wyzdrowiejesz, jeśli nie mamy co do tego pewności

Czasem chory jest zdenerwowany, zmęczony, zamknięty w sobie. Może to wynikać z bólu, lęku lub działania leków. Zazwyczaj nie jest to skierowane przeciwko nam osobiście.

Starość i opieka nad osobami starszymi

Starość jest naturalnym etapem życia. Osoby starsze często:

• wolniej się poruszają, szybciej się męczą
• gorzej słyszą i widzą
• mogą mieć problemy z pamięcią i koncentracją
• potrzebują więcej pomocy w codziennych czynnościach

Jednocześnie osoby starsze są skarbnicą doświadczeń i wspomnień. Rozmowy z nimi uczą historii rodziny, wytrwałości i szacunku.

Opieka nad osobą starszą może obejmować:

• pomoc w prostych czynnościach domowych
• cierpliwe tłumaczenie, gdy czegoś nie rozumie
• mówienie wyraźnie, spokojnie, bez krzyczenia
• wspólne spędzanie czasu, na przykład oglądanie zdjęć, słuchanie opowieści

Ważne jest, aby:

• szanować godność i samodzielność osoby starszej na tyle, na ile to możliwe
• nie traktować jej jak małego dziecka
• pytać o zdanie w sprawach, które jej dotyczą

Czasem rodzina nie jest w stanie samodzielnie zajmować się osobą bardzo niesamodzielną. Wtedy z pomocą przychodzą pielęgniarki, opiekunowie, domy opieki, hospicja domowe lub stacjonarne.

Umieranie i żałoba

Śmierć jest nieodłączną częścią życia, choć jest tematem trudnym i budzącym lęk. Zdarza się, że mimo leczenia lekarze nie mogą już wyleczyć choroby. Wtedy celem staje się ulżenie w bólu i towarzyszenie choremu do końca. Zajmują się tym między innymi hospicja i opieka paliatywna.

Towarzyszenie osobie umierającej może polegać na:

• byciu obok, trzymaniu za rękę
• mówieniu prostych, ciepłych słów, na przykład jestem z tobą
• słuchaniu jej wspomnień, pragnień, obaw
• akceptowaniu chwil ciszy, bez konieczności ciągłej rozmowy

Ludzie różnie myślą o śmierci i życiu po śmierci, zgodnie ze swoją wiarą lub przekonaniami. Warto szanować te przekonania, także wtedy, gdy są inne niż nasze.

Po śmierci bliskiej osoby zaczyna się czas żałoby. Mogą wtedy pojawiać się:

• smutek, płacz, tęsknota
• złość, poczucie niesprawiedliwości
• poczucie winy (na przykład że się czegoś nie zdążyło powiedzieć)
• ulga, jeśli chory długo cierpiał

Każdy przeżywa żałobę inaczej i w swoim tempie. Pomaga:

• rozmowa z kimś zaufanym (rodzicem, rodzeństwem, przyjacielem, nauczycielem, pedagogiem, psychologiem)
• udział w pogrzebie i innych zwyczajach związanych z pożegnaniem
• odwiedzanie grobu, zapalanie znicza, modlitwa lub chwila zadumy
• wyrażanie uczuć w rysunku, pamiętniku, muzyce

Jeśli smutek jest bardzo silny, trwa bardzo długo, pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, konieczna jest pomoc dorosłych i specjalistów.

Jak wspierać innych i jednocześnie dbać o siebie

Pomagając osobie chorej, starszej czy umierającej, można samemu czuć się przeciążonym. Tym bardziej, gdy jest się jeszcze dzieckiem lub nastolatkiem. Dlatego ważne jest, aby pamiętać o własnych granicach i potrzebach.

Dbasz o siebie, gdy:

• mówisz dorosłym, co jest dla ciebie za trudne
• prosisz o wsparcie, zamiast brać wszystko na siebie
• zachowujesz czas na odpoczynek, naukę, hobby, spotkania z rówieśnikami
• dzielisz się swoimi uczuciami z kimś, komu ufasz

Za główną opiekę nad chorym lub osobą starszą odpowiadają dorośli. Dziecko czy nastolatek może pomagać, ale nie powinien przejmować na siebie zbyt dużej odpowiedzialności.

Jeśli sytuacja w domu jest dla ciebie bardzo ciężka, możesz:

• porozmawiać z wychowawcą, pedagogiem szkolnym lub psychologiem
• zwrócić się do rodzica, opiekuna prawnego lub innej bliskiej, dorosłej osoby
• skorzystać z telefonów zaufania dla dzieci i młodzieży

Towarzyszenie w chorobie, starości i umieraniu jest trudne, ale może też uczyć dojrzałości, empatii, wdzięczności i szacunku do życia. Wsparcie innych i troska o siebie nawzajem pomagają przejść przez te doświadczenia mniej samotnie.