Wychowanie do życia w rodzinie/Co dzieje się z dzieckiem przed narodzeniem – podstawy rozwoju prenatalnego

Co dzieje się z dzieckiem przed narodzeniem – podstawy rozwoju prenatalnego

Rozwój prenatalny to czas życia człowieka przed urodzeniem, kiedy rośnie on w brzuchu mamy (w macicy). Ten okres trwa około 9 miesięcy. W tym czasie z jednej maleńkiej komórki powstaje w pełni ukształtowane dziecko, gotowe do narodzin.

Jak powstaje nowe życie

Nowe życie zaczyna się, gdy:

komórka jajowa mamy połączy się z plemnikiem taty – nazywamy to zapłodnieniem,
powstaje wtedy pierwsza komórka nowego człowieka. Ma ona już zapisane cechy, takie jak kolor oczu czy włosów (w materiale genetycznym – DNA),
ta komórka zaczyna się bardzo szybko dzielić: z 1 komórki robią się 2, potem 4, 8, 16 itd.

Powstająca z tych podziałów kuleczka złożona z wielu komórek wędruje do macicy i tam przyczepia się do jej ściany. Od tej chwili zaczyna się intensywny rozwój.

Pierwsze tygodnie – okres zarodkowy

W pierwszych tygodniach mówimy o zarodku.

W tym czasie:

tworzą się błony płodowe i łożysko – dzięki nim dziecko może pobierać pokarm i tlen od mamy,
między dzieckiem a łożyskiem rozwija się pępowina – coś w rodzaju „przewodu”, którym:
dziecko otrzymuje tlen i składniki odżywcze,
usuwane są zbędne produkty przemiany materii,
bardzo szybko zaczynają się kształtować:
głowa i tułów,
zawiązki rąk i nóg,
serce i pierwsze naczynia krwionośne.

Już około 4. tygodnia serce zarodka zaczyna bić, choć jest jeszcze bardzo proste i maleńkie. Intensywnie rozwija się mózg i układ nerwowy.

Od zarodka do płodu – dalszy rozwój

Około 8.–9. tygodnia ciąży zarodek jest już na tyle ukształtowany, że zaczyna się go nazywać płodem. Ma już:

zarysowaną głowę, tułów, ręce i nogi,
zaczątki wszystkich najważniejszych narządów (serca, płuc, żołądka, wątroby itd.).

Od tego momentu narządy będą się dalej doskonalić i powiększać, a dziecko będzie głównie rosło i nabierało masy.

Trymestry ciąży – jak dziecko zmienia się z miesiąca na miesiąc

Ciążę dzieli się często na trzy trymestry. Każdy trwa około trzech miesięcy.

Pierwszy trymestr (1.–3. miesiąc)

To czas najszybszych zmian:

tworzą się wszystkie główne narządy,
widoczne są już palce u rąk i nóg,
twarz staje się coraz wyraźniejsza: oczy, nos, usta,
dziecko zaczyna wykonywać pierwsze ruchy, choć mama jeszcze ich nie czuje.

Pod koniec 3. miesiąca wszystkie najważniejsze układy są już obecne, ale jeszcze niedojrzałe.

Drugi trymestr (4.–6. miesiąc)

W drugim trymestrze:

dziecko szybko rośnie i staje się coraz silniejsze,
zaczyna intensywnie się ruszać – wymachuje rączkami i nóżkami, obraca się,
mniej więcej w tym czasie mama zaczyna czuć ruchy dziecka,

Rozwijają się zmysły:

dziecko słyszy dźwięki dochodzące z zewnątrz i bicie serca mamy,
reaguje na dotyk przez ścianę brzucha,
pojawiają się pierwsze odruchy, np. ssanie kciuka.

Pod koniec 6. miesiąca dziecko ma już kilka–kilkanaście centymetrów długości i waży kilkaset gramów.

Trzeci trymestr (7.–9. miesiąc)

To czas przygotowania do narodzin:

dziecko nabiera masy, gromadzi tkankę tłuszczową, by po urodzeniu lepiej utrzymywać ciepło,
dojrzewają płuca, aby mogły podjąć oddychanie powietrzem,
mózg rozwija się bardzo intensywnie, tworzą się liczne połączenia nerwowe,
zmysły są już dobrze wykształcone – dziecko słyszy, reaguje na światło i dźwięki.

Pod koniec ciąży:

dziecko zazwyczaj obraca się główką w dół,
jest gotowe, aby przyjść na świat i rozpocząć życie poza organizmem mamy.

Jak dziecko jest chronione w brzuchu mamy

Rozwijające się dziecko jest dobrze zabezpieczone:

znajduje się w pęcherzu płodowym wypełnionym wodami płodowymi (płynem owodniowym),
płyn ten chroni dziecko przed wstrząsami i urazami,
pomaga utrzymać stałą temperaturę,
otacza je silny mięsień macicy, który tworzy dla niego bezpieczną „komnatę”,
dzięki łożysku i pępowinie dziecko:
otrzymuje potrzebne substancje od mamy,
pozbywa się zbędnych produktów przemiany materii.

Co sprzyja zdrowemu rozwojowi prenatalnemu

Na rozwój dziecka przed narodzeniem duży wpływ ma styl życia mamy. Dla zdrowego rozwoju prenatalnego ważne jest, aby mama:

zdrowo się odżywiała i dbała o odpoczynek,
nie paliła papierosów i nie piła alkoholu, bo mogą one bardzo zaszkodzić dziecku,
unikała narkotyków i innych szkodliwych substancji,
korzystała z opieki lekarskiej i badań kontrolnych w czasie ciąży.

Szczegółowych wskazówek udziela zawsze lekarz lub położna.

Podsumowanie

Rozwój prenatalny to niezwykle ważny i intensywny czas, gdy z jednej komórki powstaje złożony organizm dziecka. Krok po kroku kształtują się narządy, zmysły i wygląd zewnętrzny. Gdy nadchodzi moment narodzin, dziecko jest już przygotowane, by opuścić brzuch mamy i rozpocząć życie w swojej rodzinie.