Wychowanie do życia w rodzinie/Niepłodność – rodzaje, przyczyny, skutki, możliwości leczenia i profilaktyki

Niepłodność – czym jest i czym różni się od bezpłodności

Niepłodność to stan, w którym para mimo regularnego współżycia bez stosowania metod zapobiegania ciąży nie może doczekać się dziecka przez co najmniej rok.

Warto odróżnić dwa pojęcia:

niepłodność – często jest odwracalna, można ją leczyć,
bezpłodność – trwała niemożność posiadania biologicznych dzieci, zwykle związana z poważnym uszkodzeniem lub brakiem narządów rozrodczych albo ciężką chorobą.

Niepłodność jest uznawana za chorobę i dotyczy obojga partnerów, a nie tylko kobiety albo mężczyzny.

Rodzaje niepłodności

Ze względu na moment pojawienia się problemu:

niepłodność pierwotna – para nigdy wcześniej nie była w ciąży,
niepłodność wtórna – para kiedyś była w ciąży lub ma już dziecko, ale teraz nie może ponownie począć dziecka.

Ze względu na przyczynę:

niepłodność kobieca – główna przyczyna leży po stronie organizmu kobiety,
niepłodność męska – przyczyna dotyczy głównie organizmu mężczyzny,
niepłodność mieszana – problemy występują u obojga partnerów,
niepłodność o niejasnej przyczynie – mimo badań nie udaje się dokładnie ustalić powodu trudności z poczęciem.

Najczęstsze przyczyny niepłodności

Przyczyn niepłodności jest wiele. Często łączy się kilka czynników naraz.

U kobiet mogą to być na przykład:

zaburzenia owulacji, czyli nieprawidłowe dojrzewanie i uwalnianie komórki jajowej,
choroby hormonalne (na przykład związane z tarczycą czy przysadką),
wady budowy lub choroby macicy, jajników, jajowodów (na przykład zrosty po stanach zapalnych),
przebyte zakażenia narządów płciowych, także choroby przenoszone drogą płciową,
znaczna niedowaga lub otyłość,
silny, długotrwały stres.

U mężczyzn przyczynami mogą być między innymi:

mała liczba plemników lub ich słaba jakość i ruchliwość,
żylaki powrózka nasiennego,
przebyte zapalenia jąder lub najądrzy,
urazy okolicy narządów płciowych,
częste przegrzewanie jąder (na przykład długie gorące kąpiele, trzymanie laptopa na kolanach),
palenie papierosów, nadużywanie alkoholu, stosowanie sterydów anabolicznych.

U obojga płeć wpływ mogą mieć także:

choroby przewlekłe (na przykład cukrzyca, choroby tarczycy),
niektóre wady genetyczne,
zanieczyszczenie środowiska,
wiek (u kobiet płodność wyraźnie zmniejsza się po 35. roku życia),
bardzo stresujący tryb życia i brak odpoczynku.

Skutki niepłodności

Niepłodność dotyka nie tylko ciała, ale też psychiki i relacji między ludźmi.

Może powodować:

silne emocje – smutek, złość, bezradność, poczucie winy,
napięcia w związku – obwinianie siebie lub partnera, konflikty,
poczucie osamotnienia – para może czuć się niezrozumiana przez otoczenie,
presję ze strony rodziny lub znajomych, którzy pytają o dziecko.

Ważne, by pamiętać, że niepłodność nie jest czyjąś winą i nie przekreśla wartości człowieka ani jakości związku. W wielu sytuacjach para może liczyć na pomoc lekarzy i wsparcie psychologiczne.

Możliwości leczenia i wspierania płodności

Leczenie niepłodności zawsze powinno obejmować oboje partnerów. Pierwszym krokiem jest szczegółowa diagnostyka, czyli badania mające ustalić przyczynę problemu.

Możliwe metody pomocy to na przykład:

zmiana stylu życia – poprawa diety, redukcja masy ciała lub przyrost do prawidłowej wagi, więcej ruchu, ograniczenie stresu, rzucenie palenia, unikanie alkoholu i narkotyków,
leczenie farmakologiczne – leki wyrównujące gospodarkę hormonalną, leczące stany zapalne i inne choroby,
leczenie zabiegowe lub operacyjne – na przykład usuwanie zrostów, leczenie żylaków powrózka nasiennego,
metody wspomaganego rozrodu – między innymi inseminacja oraz zapłodnienie pozaustrojowe in vitro, wykonywane w specjalistycznych ośrodkach,
wsparcie psychologiczne – konsultacje z psychologiem lub terapeutą pomagające poradzić sobie z emocjami i zadbać o relację w parze.

W niektórych przypadkach, gdy leczenie nie przynosi skutku, pary rozważają inne drogi rodzicielstwa, na przykład adopcję.

Profilaktyka niepłodności

Nie wszystkim przyczynom niepłodności da się zapobiec, ale wiele z nich można ograniczyć dzięki odpowiedzialnym wyborom już w wieku nastoletnim.

Do najważniejszych działań profilaktycznych należą:

dbanie o ogólne zdrowie – zbilansowana dieta, odpowiednia ilość snu, regularny ruch,
unikanie używek – niepalenie papierosów, niewchodzenie w nałogi alkoholowe, niezażywanie narkotyków i dopalaczy,
chronienie się przed chorobami przenoszonymi drogą płciową – odpowiedzialne decyzje dotyczące życia seksualnego, korzystanie ze skutecznych zabezpieczeń, badania w razie ryzyka zakażenia, szczepienia (na przykład przeciw HPV i wirusowemu zapaleniu wątroby typu B),
szybkie leczenie stanów zapalnych narządów płciowych i chorób ogólnych,
unikanie przegrzewania narządów płciowych (u chłopców i mężczyzn),
regularne wizyty kontrolne u lekarza, w tym u ginekologa w przypadku dziewcząt.

Świadomość, jak powstaje nowe życie i jakie czynniki mogą je utrudniać, pomaga podejmować mądre decyzje w przyszłości. Niepłodność jest chorobą, którą często da się leczyć lub łagodzić, a osoby zmagające się z nią potrzebują przede wszystkim zrozumienia, szacunku i wsparcia.