Wychowanie do życia w rodzinie/Osoby z niepełnosprawnością – jak być dobrym kolegą i dobrą koleżanką

Osoby z niepełnosprawnością – jak być dobrym kolegą i dobrą koleżanką

Kim jest osoba z niepełnosprawnością?

Osoba z niepełnosprawnością to ktoś, kto ma trudność z jakąś ważną czynnością, na przykład:

z poruszaniem się,
z widzeniem lub słyszeniem,
z mówieniem lub rozumieniem tego, co mówią inni,
z uczeniem się i zapamiętywaniem.

Czasem taka osoba potrzebuje więcej czasu, specjalnego sprzętu (np. wózka, aparatu słuchowego, laski) albo pomocy drugiego człowieka.

Niepełnosprawność nie jest zaraźliwa.

Różne rodzaje niepełnosprawności

Przykłady:

ruchowa – trudność z chodzeniem, bieganiem, wchodzeniem po schodach, używanie wózka lub kul,
wzrokowa – słabe widzenie lub niewidzenie, korzystanie z okularów, lupy, laski, alfabetu Braille’a,
słuchu – słabe słyszenie lub niesłyszenie, używanie aparatu słuchowego, miganie (język migowy),
sprzężona lub intelektualna – trudności z nauką, rozumieniem poleceń, potrzebą prostszych wyjaśnień i większej liczby powtórzeń,
innego rodzaju – np. epilepsja (padaczka), autyzm, choroby przewlekłe.

Każda osoba jest inna. Dwie osoby z tą samą niepełnosprawnością mogą potrzebować zupełnie innej pomocy.

Co czują osoby z niepełnosprawnością?

Osoby z niepełnosprawnością:

mają takie same uczucia jak ty – cieszą się, złoszczą, smucą,
chcą mieć przyjaciół,
chcą być traktowane jak zwyczajne dzieci, a nie „biedactwa” albo „bohaterowie”.

Najbardziej rani je wyśmiewanie, wykluczanie i patrzenie tylko na niepełnosprawność, a nie na to, jakimi są ludźmi.

Jak być dobrym kolegą / dobrą koleżanką?

Zauważ człowieka, nie tylko niepełnosprawność

Mów po imieniu, a nie: „ten z wózka”. Pamiętaj, że najważniejsze są zainteresowania, charakter i to, jak ta osoba się zachowuje.

Rozmawiaj normalnie i jasno

Patrz na kolegę lub koleżankę, kiedy mówisz. Mów wyraźnie, ale nie krzycz, jeśli nie ma takiej potrzeby. Upewnij się, że druga osoba zrozumiała (np. „Czy to jest dla ciebie jasne?”).

Zapytaj, czy i jak pomóc

Zamiast od razu coś robić za kogoś, zapytaj:

„Czy potrzebujesz pomocy?”
„Jak mogę ci najlepiej pomóc?”

Czasem najlepsza pomoc to:

przytrzymanie drzwi,
odczytanie czegoś na głos,
zapisanie czegoś w zeszycie po dyktandzie,
wolniejsze mówienie.

Dbaj o włączanie do grupy

Zapraszaj kolegę lub koleżankę do zabaw i gier. Pomyślcie razem, jak zmienić zasady tak, żeby każdy mógł uczestniczyć (np. wolniejsze tempo, inne zadanie w grze). Nie zakładaj, że ktoś „na pewno nie da rady”. Najpierw zapytaj.

Bądź cierpliwy i wyrozumiały

Daj koledze lub koleżance więcej czasu na odpowiedź, zapisanie, dojście w jakieś miejsce. Nie denerwuj się, jeśli coś wymaga powtórzenia lub dokładniejszego wyjaśnienia.

Reaguj na wyśmiewanie

Nie śmiej się z żartów z czyjejś niepełnosprawności. Możesz powiedzieć: „To nie jest śmieszne” albo „Nie wyśmiewaj go/jej”. Jeśli sytuacja jest trudna, powiedz o niej dorosłemu (nauczycielowi, wychowawcy, rodzicowi).

Używaj szanujących określeń

Lepiej mówić:

„osoba z niepełnosprawnością”,
„kolega, który słabiej słyszy / wolniej się uczy / porusza się na wózku”

niż obraźliwych słów typu „kaleka”, „inwalida”, „głuchy” użytych jako przezwisko.

Czego lepiej nie robić?

Unikaj:

zadawania zbyt osobistych pytań przy wszystkich (np. o chorobę, leczenie),
dotykania wózka, kul, laski czy aparatu słuchowego bez pytania – to czyjeś rzeczy osobiste,
robienia wszystkiego za kolegę lub koleżankę, gdy nie prosi o pomoc (to może być dla niego/niej przykre),
mówienia za kogoś, jeśli może mówić samodzielnie.

Gdy nie wiesz, jak się zachować

To normalne, że czasem nie wiesz, co powiedzieć albo jak pomóc. Możesz:

zapytać wprost: „Nie wiem, jak się zachować, możesz mi powiedzieć?”,
poprosić nauczyciela, żeby wyjaśnił klasie, jak najlepiej wspierać daną osobę.

Najważniejsze jest:

szacunek,
życzliwość,
chęć zrozumienia drugiego człowieka.

Tak właśnie zachowuje się dobry kolega i dobra koleżanka – wobec wszystkich, także osób z niepełnosprawnością.