Wychowanie do życia w rodzinie/Uczucia – jak je rozpoznać i nazywać

Po co nam ten temat?

Każdy człowiek ma uczucia. Pojawiają się one codziennie: w domu, w szkole, na podwórku. Gdy umiemy je rozpoznawać i nazywać, łatwiej dogadujemy się z innymi i lepiej dbamy o siebie.

Co to są uczucia?

Uczucia (emocje) to nasze reakcje na to, co się dzieje wokół nas albo w nas samych. Są naturalne i ma je każdy człowiek.

Nie ma uczuć dobrych i złych. Są uczucia przyjemne i nieprzyjemne, na przykład:

• radość
• zadowolenie
• spokój
• smutek
• złość
• strach
• wstyd
• zazdrość
• duma

Uczucia są jak sygnały. Pokazują, co jest dla nas ważne i czego potrzebujemy.

Jak odczuwamy uczucia w ciele?

Uczucia nie są tylko w naszej głowie. Często odczuwamy je też w ciele. Na przykład:

• radość – uśmiechasz się, masz ochotę skakać, czujesz lekkość w ciele
• smutek – masz łzy w oczach, opadają ci ramiona, nie chce ci się mówić
• złość – zaciskasz pięści, robi ci się gorąco, masz napięte mięśnie
• strach – szybciej bije ci serce, pocą ci się dłonie, chcesz się schować
• wstyd – czerwienisz się, odwracasz wzrok, chcesz zniknąć
• duma – prostujesz się, unosisz głowę, czujesz, że coś ci się udało

Gdy nauczysz się zauważać, co dzieje się w twoim ciele, łatwiej rozpoznasz, co czujesz.

Jak rozpoznać, co czuję?

Możesz skorzystać z prostych kroków:

1. Zatrzymaj się na chwilę i weź kilka spokojnych oddechów.
2. Zwróć uwagę na swoje ciało: serce, oddech, mięśnie, twarz.
3. Pomyśl, co przed chwilą się wydarzyło.
4. Zadaj sobie pytanie: co teraz czuję?
5. Spróbuj nazwać uczucie jednym słowem.

Możesz też dokończyć w myślach takie zdanie:

• Czuję teraz ... , bo ...

Na przykład: „Czuję teraz smutek, bo pokłóciłem się z kolegą.”, „Czuję radość, bo dostałam dobrą ocenę.”

Jak nazywać uczucia?

Kiedy mówisz o uczuciach, używaj słów:

• czuję
• czuję się
• jest mi

Na przykład:

• Czuję złość, kiedy ktoś mnie wyśmiewa.
• Czuję radość, gdy spędzam czas z przyjaciółmi.
• Jest mi przykro, kiedy ktoś łamie obietnicę.
• Czuję strach, gdy oglądam bardzo straszny film.

Warto pamiętać, że czym innym jest mówienie o uczuciach, a czym innym o zachowaniu. Możemy powiedzieć:

• Czuję złość, kiedy bierzesz moje rzeczy bez pytania.

Zamiast:

• Ty zawsze mnie denerwujesz.

W pierwszym zdaniu mówisz o sobie i swoim uczuciu. W drugim oskarżasz drugą osobę, co może prowadzić do kłótni.

Po co mówić o uczuciach?

Mówienie o uczuciach:

• pomaga innym zrozumieć, co przeżywasz
• ułatwia rozwiązywanie konfliktów
• zbliża do rodziny i przyjaciół
• sprawia, że sam lepiej siebie znasz

Gdy nie mówimy o uczuciach, możemy:

• kumulować w sobie złość i smutek
• wybuchać za mocno w małych sprawach
• czuć się niezrozumiani

Dlatego warto uczyć się mówienia o tym, co czujemy, spokojnie i jasno.

Zapamiętaj

• Każdy ma prawo do swoich uczuć.
• Uczucia nie są ani dobre, ani złe. Mogą być przyjemne lub nieprzyjemne.
• Ważne jest to, co robimy pod wpływem uczuć.
• Uczuć można się uczyć: rozpoznawać je, nazywać i o nich mówić.

Ćwiczenie

Dokończ zdania w zeszycie lub w myślach:

1. „Czuję radość, gdy...”
2. „Czuję smutek, kiedy...”
3. „Czuję złość, ponieważ...”
4. „Czuję strach, gdy...”
5. „Jestem z siebie dumny/dumna, bo...”

Potem wybierz jedno zdanie i wyobraź sobie, że mówisz je do drugiej osoby spokojnym głosem.