Wychowanie do życia w rodzinie/Uczucia w okresie dorastania – jak je rozpoznawać i wyrażać
Uczucia w okresie dorastania – jak je rozpoznawać i wyrażać
[edytuj]Okres dorastania to czas wielu zmian w ciele, w sposobie myślenia i przeżywania świata. Nic dziwnego, że uczucia też stają się silniejsze i bardziej zmienne. Warto nauczyć się je zauważać, nazywać i wyrażać w taki sposób, który nie rani innych ani nas samych.
Czym są uczucia?
[edytuj]Uczucia to nasze wewnętrzne przeżycia. Pojawiają się jako odpowiedź na to, co nas spotyka, co myślimy i czego doświadczamy. Do uczuć należą między innymi: radość, smutek, złość, strach, wstyd, zazdrość, duma czy poczucie winy.
Uczucia same w sobie nie są ani dobre, ani złe. Ważne jest nie to, co czujemy, ale co z tym zrobimy i jak to okażemy innym.
Uczucia w okresie dorastania
[edytuj]W czasie dorastania:
- uczucia mogą być silniejsze niż wcześniej,
- szybciej się zmieniają – możesz w krótkim czasie przejść od radości do złości czy smutku,
- pojawiają się nowe przeżycia, na przykład zakochanie, poczucie niezrozumienia, bunt,
- bardziej przejmujesz się opinią rówieśników,
- zaczynasz inaczej patrzeć na siebie, swoje ciało i swoją przyszłość.
To normalne, że czasem trudno zrozumieć, co się z tobą dzieje. Właśnie dlatego ważna jest umiejętność rozpoznawania uczuć.
Jak rozpoznawać swoje uczucia?
[edytuj]Żeby lepiej zrozumieć to, co przeżywasz, możesz zwracać uwagę na kilka sygnałów:
Sygnały z ciała
[edytuj]Zastanów się, co dzieje się z twoim ciałem. Na przykład:
- przy strachu: szybkie bicie serca, ścisk w żołądku, spocone dłonie,
- przy złości: napięcie mięśni, zaciskanie pięści lub szczęki, gorąco w twarzy,
- przy smutku: łzy, brak siły, ochota, żeby się schować,
- przy radości: uśmiech, lekkość w ciele, chęć do działania.
Ciało często jako pierwsze pokazuje, co czujemy.
Myśli i zachowanie
[edytuj]Uczucia widać też w myślach i zachowaniu:
- przy smutku możesz myśleć: „Nic mi się nie uda”, „Nikt mnie nie rozumie”,
- przy złości: „To niesprawiedliwe!”, „Mam tego dość!”,
- przy strachu: „Na pewno coś pójdzie źle”, „Nie dam rady”.
Zwróć uwagę, jak reagujesz na innych: czy się wycofujesz, podnosisz głos, płaczesz, milczysz. To także podpowiedź, co przeżywasz.
Nadawanie nazwy uczuciom
[edytuj]Spróbuj nadać nazwę temu, co czujesz. Możesz sobie zadać pytania:
- Co się wydarzyło, zanim pojawiło się to uczucie?
- Co teraz myślę o sobie i o innych?
- Jak bym nazwał to, co przeżywam: złość, rozczarowanie, zazdrość, bezradność, wstyd?
Im częściej próbujesz nazywać swoje emocje, tym łatwiej je rozumieć i nad nimi panować.
Jak mądrze wyrażać uczucia?
[edytuj]Uczucia warto wyrażać, ale w sposób bezpieczny dla siebie i otoczenia. Tłumienie wszystkiego w sobie może prowadzić do wybuchów złości, poczucia osamotnienia czy problemów zdrowotnych.
Mówienie o sobie, a nie atakowanie innych
[edytuj]Pomocne jest używanie komunikatów „ja”, na przykład:
- „Czuję złość, kiedy przerywasz mi w połowie zdania”,
- „Jest mi przykro, gdy śmiejesz się z mojego wyglądu”,
- „Boję się, że sobie nie poradzę z tym sprawdzianem”.
Unikaj oceniania i wyzwisk, takich jak: „Jesteś okropny”, „Ty zawsze…”, „Ty nigdy…”. Atak sprawia, że druga osoba zamyka się lub odpowiada agresją.
Zasady rozmowy o uczuciach
[edytuj]Podczas rozmowy o tym, co przeżywasz, spróbuj:
- mówić spokojnie i jasno,
- opisać konkretną sytuację, a nie wyciągać stare sprawy,
- słuchać drugiej osoby, a nie tylko mówić,
- szukać rozwiązania, a nie tylko obwiniać.
Pamiętaj, że masz prawo czuć to, co czujesz, ale nie masz prawa krzywdzić innych.
Inne sposoby wyrażania uczuć
[edytuj]Nie zawsze łatwo jest powiedzieć o swoich przeżyciach wprost. Możesz też:
- pisać pamiętnik lub notatki,
- rysować, malować, tworzyć muzykę,
- rozmawiać z zaufaną osobą: rodzicem, dziadkiem, nauczycielem, pedagogiem, kolegą,
- uprawiać sport, ruch pomaga rozładować napięcie.
Ważne, by wybraną formą nie szkodzić sobie ani innym.
Kiedy szukać pomocy?
[edytuj]Warto poprosić o wsparcie dorosłego, gdy:
- masz długo utrzymujący się smutek lub przygnębienie,
- często wybuchasz złością i nie panujesz nad sobą,
- pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy,
- unikasz ludzi, nic cię nie cieszy,
- czujesz się ciągle napięty i przestraszony.
Możesz zwrócić się do rodziców, wychowawcy, pedagoga szkolnego, psychologa lub innej zaufanej osoby dorosłej. Proszenie o pomoc jest oznaką odpowiedzialności, a nie słabości.
Podsumowanie
[edytuj]W okresie dorastania uczucia bywają silne i zmienne, ale można się ich uczyć tak jak innych umiejętności. Rozpoznawanie emocji, nazywanie ich i mądre wyrażanie pomaga lepiej rozumieć siebie, budować dobre relacje i radzić sobie z trudnymi sytuacjami. Dzięki temu dorastanie może stać się czasem dojrzewania nie tylko ciała, ale także serca i charakteru.