Wychowanie do życia w rodzinie/Uzależnienia behawioralne – Internet, gry, zakupy, pornografia

Wprowadzenie

Uzależnienia kojarzą się zwykle z alkoholem, papierosami czy narkotykami. Istnieją jednak także uzależnienia behawioralne, czyli związane nie z substancją, ale z pewnym zachowaniem, które wymyka się spod kontroli.

W tym artykule poznasz cztery ważne obszary: Internet, gry, zakupy i pornografia.

Czym są uzależnienia behawioralne?

Uzależnienie behawioralne to sytuacja, gdy jakieś zachowanie staje się tak ważne, że zaczyna rządzić życiem człowieka.

Charakterystyczne cechy:

• coraz więcej czasu poświęcanego na dane zajęcie,
• trudność w przerwaniu mimo chęci,
• zaniedbywanie nauki, obowiązków domowych, snu, relacji,
• silne napięcie lub złość, gdy nie można robić tej rzeczy,
• ukrywanie swojego zachowania przed innymi.

Samo korzystanie z Internetu, granie czy robienie zakupów nie jest złe. Problem pojawia się, gdy tracisz nad tym kontrolę.

Uzależnienie od Internetu

Internet jest potrzebny do nauki, kontaktu z innymi i rozrywki. Uzależnienie zaczyna się wtedy, gdy korzystanie z sieci staje się ważniejsze niż prawdziwe życie.

Niepokojące sygnały:

• przesiadywanie w sieci wiele godzin dziennie, kosztem snu i nauki,
• ciągłe sprawdzanie telefonu, mediów społecznościowych, komunikatorów,
• nerwowość, gdy nie ma dostępu do sieci lub telefonu,
• rezygnowanie ze spotkań z ludźmi w realu,
• kłamanie rodzicom o czasie spędzonym online.

Skutkiem może być zmęczenie, gorsze oceny, bóle głowy, problemy z koncentracją i poczucie osamotnienia.

Uzależnienie od gier

Gry komputerowe i na telefon mogą rozwijać wyobraźnię, refleks i współpracę. Jednak u części osób pojawia się uzależnienie.

Objawy:

• myślenie o grze przez większość dnia,
• granie mimo zmęczenia, głodu, obowiązków,
• zaniedbywanie nauki, hobby, przyjaciół,
• silne emocje (agresja, płacz, krzyk), gdy trzeba przerwać,
• wydawanie pieniędzy na gry lub przedmioty w grach bez kontroli.

Długotrwałe nadużywanie gier może prowadzić do problemów w szkole, pogorszenia relacji z bliskimi, zniechęcenia do innych aktywności i problemów zdrowotnych (kręgosłup, oczy).

Uzależnienie od zakupów

Zakupy same w sobie są normalną częścią życia. Uzależnienie od zakupów (kompulsywne kupowanie) polega na tym, że kupowanie staje się sposobem na poprawę nastroju.

Oznaki problemu:

• kupowanie rzeczy, które nie są potrzebne,
• częste zakupy w sieci bez zastanowienia,
• ukrywanie zakupów przed rodzicami,
• po zakupach pojawia się poczucie winy, ale mimo to robi się kolejne,
• wydawanie pieniędzy przeznaczonych na coś ważniejszego.

Może to prowadzić do długów, konfliktów w rodzinie oraz trudności z nauką mądrej gospodarności.

Uzależnienie od pornografii

Pornografia to materiały (filmy, zdjęcia, teksty) przedstawiające ciało i czynności seksualne w sposób mający pobudzać seksualnie. Większość treści pornograficznych jest przeznaczona wyłącznie dla dorosłych, a dostęp osób niepełnoletnich jest zabroniony.

Dlaczego pornografia jest groźna dla młodych:

• pokazuje nierealny i często wulgarny obraz seksu, ciała i relacji,
• może wywoływać silne emocje, których młoda osoba nie rozumie,
• utrudnia budowanie zdrowych postaw wobec własnego ciała i innych ludzi,
• może prowadzić do porównywania się i kompleksów.

Uzależnienie od pornografii objawia się:

• częstym i potajemnym oglądaniem treści pornograficznych,
• silną potrzebą oglądania, mimo wstydu lub chęci zaprzestania,
• zaniedbywaniem obowiązków, zainteresowań, relacji,
• wzrostem poczucia winy i wstydu.

Skutkiem mogą być trudności w tworzeniu bliskich, szanujących się relacji, problemy z obrazem własnego ciała i uzależnienie od bodźców seksualnych z ekranu.

Skutki uzależnień behawioralnych

Wszystkie te uzależnienia mogą prowadzić do podobnych konsekwencji:

• osłabienie relacji z rodziną i znajomymi,
• kłopoty w nauce, gorsze oceny, brak koncentracji,
• problemy ze snem, zmęczenie, bóle głowy, stres,
• obniżone poczucie własnej wartości, wstyd, poczucie winy,
• ryzyko sięgania po inne uzależniające rzeczy (np. alkohol).

Im wcześniej uzależnienie zostanie zauważone, tym łatwiej sobie z nim poradzić.

Jak się chronić?

Kilka zasad, które pomagają zachować równowagę:

• ustalanie limitów czasu przed ekranem i ich przestrzeganie,
• robienie przerw w korzystaniu z Internetu i gier,
• dbanie o różne formy spędzania czasu: sport, hobby, spotkania z ludźmi,
• niekupowanie pod wpływem impulsu, planowanie wydatków,
• unikanie stron z treściami pornograficznymi, blokady rodzicielskie na urządzeniach.

Warto rozmawiać z rodzicami lub opiekunami o swoich aktywnościach w sieci i o tym, co cię niepokoi.

Gdzie szukać pomocy?

Jeśli zauważasz u siebie lub kolegi kolejne objawy uzależnienia behawioralnego:

• porozmawiaj z zaufaną osobą dorosłą: rodzicem, wychowawcą, pedagogiem, psychologiem szkolnym, katechetą,
• nie wstydź się prosić o pomoc – uzależnienie to problem zdrowotny, a nie powód do wstydu,
• jeśli sytuacja jest poważna, dorośli mogą skontaktować się ze specjalistą: psychologiem lub terapeutą uzależnień.

Najważniejsze jest, aby nie zostawać z problemem samemu. Wczesna pomoc pozwala wrócić do równowagi i budować zdrowe relacje z ludźmi, z własnym ciałem i z technologią.