Wychowanie do życia w rodzinie/Zapłodnienie in vitro a naprotechnologia – założenia, możliwości, wątpliwości etyczne

Wprowadzenie

Zdarza się, że małżonkowie bardzo pragną dziecka, ale mimo starań przez dłuższy czas nie dochodzi do poczęcia. Mówimy wtedy o problemach z płodnością. Współczesna medycyna proponuje różne sposoby pomocy takim parom. Dwa z nich to zapłodnienie in vitro oraz naprotechnologia. Różnią się one sposobem działania, skutecznością i budzą różne oceny etyczne.

Zapłodnienie in vitro – na czym polega

Zapłodnienie in vitro (dosłownie: w szkle) to sposób leczenia niepłodności, w którym do połączenia komórki jajowej i plemnika dochodzi poza organizmem kobiety, w laboratorium.

W uproszczeniu wygląda to tak:

• kobieta otrzymuje leki, aby wytworzyła kilka komórek jajowych naraz,
• lekarz pobiera te komórki z jajników,
• w laboratorium komórki jajowe łączy się z plemnikami męża (lub dawcy),
• powstałe w ten sposób zarodki obserwuje się i wybiera te najlepiej rozwijające się,
• jeden lub dwa zarodki przenosi się do macicy kobiety, gdzie mogą się zagnieździć i dalej rozwijać.

Możliwości:

• daje szansę na dziecko parom, u których inne metody leczenia niepłodności nie przyniosły efektu,
• jest stosowane na całym świecie i stale udoskonalane,
• w niektórych sytuacjach medycznych jest jedyną realną szansą na urodzenie dziecka.

Ograniczenia:

• nie zawsze kończy się ciążą, czasem potrzebnych jest kilka prób,
• wiąże się z dużymi kosztami i obciążeniem fizycznym dla kobiety,
• pojawia się problem zarodków, które powstaną, ale nie zostaną przeniesione do macicy (są zamrażane lub niektóre z nich przestają się rozwijać).

Naprotechnologia – założenia i sposób działania

Naprotechnologia to metoda diagnozowania i leczenia niepłodności, która opiera się na:

• bardzo dokładnej obserwacji cyklu kobiety (śluzu szyjkowego, długości cyklu, innych objawów),
• szczegółowej diagnostyce medycznej (badania hormonalne, badania narządów rozrodczych),
• leczeniu wykrytych przyczyn niepłodności (np. zaburzeń hormonalnych, stanów zapalnych, endometriozy),
• planowaniu współżycia w dniach największej płodności.

Charakterystyczne założenia naprotechnologii:

• nie dochodzi do zapłodnienia poza organizmem człowieka,
• nie powstają zarodki w laboratorium,
• celem jest przywrócenie naturalnej płodności małżonków i poczęcie dziecka w czasie współżycia.

Możliwości:

• może pomóc, gdy problemem są zaburzenia cyklu, hormony czy niektóre choroby,
• pozwala parze lepiej poznać płodność kobiety,
• jest uznawana za metodę zgodną z nauczaniem Kościoła katolickiego.

Ograniczenia:

• wymaga czasu, cierpliwości i systematycznej obserwacji,
• nie zawsze jest skuteczna, zwłaszcza przy ciężkich przyczynach niepłodności,
• nie wszyscy lekarze są w tej dziedzinie przeszkoleni, co ogranicza dostęp.

Porównanie możliwości

Zapłodnienie in vitro:

• stosuje się często wtedy, gdy inne metody zawiodły,
• umożliwia poczęcie dziecka nawet przy bardzo poważnych problemach z płodnością,
• wiąże się z interwencją technologiczną w proces poczęcia.

Naprotechnologia:

• stara się najpierw znaleźć i leczyć przyczyny niepłodności,
• dąży do poczęcia dziecka w sposób zbliżony do naturalnego,
• może nie wystarczyć w najtrudniejszych przypadkach.

Skuteczność obu metod zależy od konkretnej sytuacji medycznej pary. W badaniach naukowych podaje się różne dane, a lekarze nie zawsze są co do nich zgodni.

Wątpliwości etyczne wokół zapłodnienia in vitro

Zapłodnienie in vitro budzi wiele dyskusji etycznych. Najczęściej pojawiają się pytania:

Los zarodków

• W trakcie procedury często powstaje kilka zarodków. Do organizmu kobiety przenosi się zwykle jeden lub kilka, a pozostałe są zamrażane lub przestają się rozwijać. Część osób uważa, że zarodek jest człowiekiem od chwili poczęcia. Wtedy pojawia się pytanie o godność i prawo do życia tych zarodków.

Selekcja zarodków

• Z medycznego punktu widzenia wybiera się zarodki najlepiej rozwijające się, czasem odrzuca się te z poważnymi wadami. Dla niektórych ludzi jest to potrzebna troska o zdrowie dziecka, inni widzą w tym niebezpieczeństwo traktowania życia ludzkiego zbyt przedmiotowo.

Rola techniki

• Część osób zwraca uwagę, że poczęcie dziecka odbywa się w laboratorium, przy pomocy wielu urządzeń i procedur. Padają pytania, czy człowiek nie wkracza zbyt mocno w sferę, którą część osób uznaje za szczególnie intymną i zarezerwowaną dla małżonków.

Sprawiedliwość i dostęp

• Procedura in vitro jest kosztowna, więc nie wszystkie pary mogą z niej skorzystać. Wywołuje to dyskusję, czy państwo powinno ją finansować, a jeśli tak, to na jakich zasadach.

Kościół katolicki sprzeciwia się zapłodnieniu in vitro, uznając je za niezgodne z godnością człowieka i małżeństwa. Inne wspólnoty religijne i środowiska świeckie mogą oceniać tę metodę inaczej, jako ważną szansę dla par, które inaczej nie miałyby dzieci.

Wątpliwości etyczne wokół naprotechnologii

Naprotechnologia jest zwykle oceniana jako etycznie bardziej akceptowalna, zwłaszcza w środowiskach religijnych. Uznaje się, że:

• szanuje naturalny związek między współżyciem małżonków a poczęciem dziecka,
• nie powoduje powstawania zarodków w laboratorium,
• nie wiąże się z ich zamrażaniem ani niszczeniem.

Mimo to także wokół naprotechnologii pojawiają się pytania:

• czy nie tworzy zbyt dużej presji na małżonków, by stale się kontrolowali i obserwowali,
• czy nie prowadzi do obwiniania głównie kobiety za trudności z poczęciem,
• jak oceniać ją w sytuacji, gdy przez wiele lat nie przynosi skutku, a para bardzo cierpi z powodu braku dziecka.

Różne stanowiska: prawo, religia, opinia społeczna

W Polsce i na świecie istnieją różne poglądy na temat zapłodnienia in vitro i naprotechnologii.

Prawo:

• w wielu krajach zapłodnienie in vitro jest dozwolone, ale ściśle regulowane (na przykład kto może z niego korzystać, co wolno robić z zarodkami),
• naprotechnologia jako metoda obserwacji i leczenia niepłodności nie budzi zazwyczaj sporów prawnych.

Religia:

• Kościół katolicki popiera leczenie niepłodności, ale sprzeciwia się in vitro, a pozytywnie ocenia naprotechnologię,
• inne religie i wspólnoty mają własne nauczanie na ten temat; niektóre dopuszczają in vitro pod pewnymi warunkami.

Opinia społeczna:

• część osób podkreśla prawo małżonków do posiadania dziecka i popiera in vitro jako ważną pomoc,
• inni zwracają uwagę przede wszystkim na ochronę życia od chwili poczęcia i odrzucają metody prowadzące do powstawania i zamrażania zarodków,
• wiele osób widzi w naprotechnologii rozwiązanie bardziej zgodne z naturą, ale zauważa też jej ograniczenia.

Jak rozmawiać o tych tematach

Tematy związane z niepłodnością, in vitro i naprotechnologią są bardzo delikatne, bo dotyczą cierpienia osób, które pragną dziecka. Warto:

• szanować uczucia i wybory innych ludzi, nawet jeśli się z nimi nie zgadzamy,
• zdobywać rzetelną wiedzę z różnych źródeł,
• rozmawiać o swoich wątpliwościach z rodzicami, nauczycielami czy osobami duchownymi, którym ufamy,
• pamiętać, że ostateczne decyzje podejmują małżonkowie, biorąc pod uwagę swoje sumienie, przekonania i sytuację.

Podsumowanie

Zapłodnienie in vitro i naprotechnologia to dwa różne sposoby mierzenia się z problemem niepłodności. Różnią się:

• techniką i sposobem działania,
• skutecznością w różnych przypadkach,
• oceną etyczną w oczach ludzi, wspólnot religijnych i prawa.

Zrozumienie założeń, możliwości i wątpliwości etycznych obu metod pozwala na bardziej dojrzałe myślenie o małżeństwie, rodzicielstwie i odpowiedzialności za życie ludzkie.