Francuski/Wymowa
Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Spis treści |
[edytuj] Alfabet
Alfabet francuski składa się z 26 liter:
- a [a]
- b [be]
- c [se]
- d [de]
- e [język jak do "e", usta jak do "o"]
- f [ef]
- g [że]
- h [asz]
- i [i]
- j [żi]
- k [ka]
- l [el]
- m [em]
- n [en]
- o [ścieśnione o, usta jak do "u"]
- p [pe]
- q [kü]
- r [er - "r" języczkowe]
- s [es]
- t [te]
- u [język jak do "i", usta jak do "u"]
- v [we]
- w [dubl we]
- x [iks]
- y [igrek]
- z [zed]
W języku francuskim istnieją dwie specjalnie ligatury:
- œ
- æ
A także różne akcenty:
- accent aigu (le bébé)
- accent grave (la mère)
- accent circonflexe (la fenêtre)
Oraz znaki ortograficzne:
- cédille (la leçon)
- łącznik (donnez-moi)
- tréma (Citroën)
- apostrof (l'amie)
[edytuj] Wymowa
[edytuj] Litery:
- a - jak polskie "a"
- à - jak polskie "a"
- â - jak polskie "a"
- æ - dźwięk pośredni między "a" a "e"
- b - jak polskie "b"
- c:
- + spółgłoska, czytamy jak "k"
- + o, a, u, czytamy jak "k"
- + e, i, czytamy jak "s"
- kiedy stoi na końcu wyrazu, czytamy jak "k"
- ç - czytamy jak "s"
- d - jak polskie "d"
- e:
- kiedy stoi na końcu wyrazu, nie czytamy
- kiedy stoi w środku wyrazu, czytamy jak "e" polskie lub z ustami jak do "o"
- é - czytamy zawsze (również na końcu wyrazu), jak "e"
- è - czytamy zawsze (występuje generalnie w środku wyrazu), jak "e"
- ê - jak "e"
- ë - jak "e"
- f - jak "f"
- g:
- + spółgłoska, czytamy jak "g"
- + a, o, u, czytamy jak "g"
- + e, i, czytamy jak "ż"
- h - nie czytamy nigdy
- i - jak "i"
- î - jak "i"
- ï - jak "i"
- j - jak "ż"
- k - jak "k"
- l - jak "l"
- m - jak "m"
- n - jak "n"
- o - jak ścieśnione "o"
- ô - jak "o"
- œ - dźwięk pośredni między "o" a "e"
- p - jak "p"
- q - jak "k", nie czytamy po nim "u" (np. que [ke], qui [ki])
- r - jak "r" języczkowe, "charczaste"
- s - pomiędzy samogłoskami jak "z", w innych przypadkach jak "s"
- t - jak "t", przed "i" czytamy jak "s"
- u - język jak do "i", usta jak do "u", podobne do niemieckiego ü
- ù - poprzedzone jest zawsze "o", czytamy jak "u"
- û - poprzedzone jest zawsze "o", czytamy jak "u"
- ü - czytamy jak "u"
- v - jak "w"
- w - jak "w" lub "ł"
- x - jak "ks", przed "e, a, o" czytamy jak "gz"
- y - jak "i"
- z - jak "z"
[edytuj] Grupy kilkuliterowe:
- ai - jak "e"
- ais - jak "e"
- ait - jak "e"
- aî - jak "e"
- ay - jak "ej"
- ant - jak "ą"
- au - jak "o"
- ou - jak "u"
- on - jak "ą"
- om - jak "ą"
- an - jak "ą"
- am - jak "ą"
- en - jak "ę"
- em - jak "ą"
- eu - jak "ø" (czyli tak, jakby chciało sie wymówić "e" i "u" jednocześnie)
- in - jak "ę"
- im - jak "ę"
- yn - jak "ę"
- ym - jak "ę"
(Jeśli po układzie "samogłoska + n/m" pojawia się samogłoska/niemie "h" lub litera n/m jest podwojona, wtedy wymawiamy go normalnie {tak jak jest napisane}, np. panorama [panorama], année [ane])
- gn - jak "ńj"
- ph - jak "f"
- ent - na końcu wyrazu:
- jeśli jest formą czasownika w 3.os. l.mn. to nigdy nie wymawiamy
- jeśli jest inną częścią zdania niż czasownik, wymawiamy "ą"
- um - na końcu wyrazu jak "om" (to słowa pochodzenia łacińskiego)
- oi - czytamy jak "ła"
- ch - jak "sz"
- th - jak "t"
- ille - jak "ij" (wyjątki: mille, ville)
[edytuj] Łączenie międzywyrazowe:
Gdy słowo kończy się spółgłoską, a następne samogłoską lub niemym "h", występuje łączenie międzywyrazowe (liaison). Wtedy owa spółgłoska, nawet jeśli w normalnych warunkach nie jest wymawiana, na skutek łączenia zostaje wymówiona. Dzięki "liaison" można np. odróżniać liczby rzeczowników oraz formy gramatyczne czasowników.
Uwaga! W łączeniach "s" wymawiamy jak "z".
- il observe [il-obserw] / ils observent [ilz-obserw]
- l'ombre [l-ąbr] / les ombres [lez-ąbr]
[edytuj] Elizja:
Elizja to inaczej wyrzucenie ostatniej samogłoski z wyrazu i zastąpienie jej apostrofem, jeśli następny wyraz rozpoczyna się samogłoską lub niemym "h".
- le ami -> l'ami
- que il -> qu'il
- la orange -> l'orange
