Ekoogrodnictwo/Płodozmian/Zmianowanie

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
<< Kompostowanie - Spis treści - Nawadnianie ogrodu >>
PŁODOZMIAN, ZMIANOWANIE, UPRAWA WSPÓŁRZĘDNA

Zasady układania płodozmianów - Uprawa współrzędna - Przykładowe płodozmiany



Wymagania pokarmowe roślin[edytuj]

Jak już wspomniano, w ogrodach można ułożyć zmianowanie roślin w oparciu o wymagania pokarmowe roślin. Dla trzyletniej rotacji wydzielamy trzy kwatery, przy czym każda może się składać z wielu zagonów. W pierwszej kwaterze w roku 1. rosną rośliny najbardziej żarłoczne. Ta kwatera była też silnie nawożona np. kompostem z obornika lub dużą dawką kompostu z odpadów roślinnych. Na drugiej kwaterze miejsce zajmują rośliny o przeciętnych wymaganiach pokarmowych, natomiast kwaterę trzecią stanowią głównie mało wymagające rośliny motylkowate.

Warzywa o dużych wymaganiach Warzywa o średnich wymaganiach Warzywa o małych wymaganiach
kapustne:
  • kapusta biała
  • k. czerwona
  • k. chińska
  • k. włoska
  • kalafior
  • brokuł
cebulowe:
  • cebula
  • czosnek*
strączkowe
  • groch
  • fasola
  • bób
dyniowate:
  • ogórek
  • cukinia
  • dynia
korzeniowe:
  • późna marchew*
  • skorzonera
większość ziół
  • cykoria
  • seler
  • por*
  • kukurydza*
  • chrzan*
  • pomidor*
  • brukselka*
  • ziemniaki*
  • ziemniaki wczesne
  • papryka
  • melon
  • bakłażany
  • oberżyna
  • rzodkiew
  • buraki czerwone
  • marchew wczesna*
  • buraki ćwikłowe*
  • koper*
  • pietruszka*
  • sałaty*
  • szpinak*
  • endywia*
  • rzodkiewka*
  • kalarepa*

* warzywa te na lekkich piaszczystych glebach traktujemy jako bardziej wymagające, np. marchew wczesną jako średnio wymagającą, ziemniaki jako bardzo wymagające.

Dynia olbrzymia należy do gatunków szczególnie "żarłocznych"

W ogrodach gdzie stosuje się nawozy mineralne sztucznego pochodzenia ustala się zapotrzebowanie roślin na azot i osobno na fosfor, dzięki czemu można określić dawki nawozów azotowych i fosforowych. W ogrodach biologicznych, gdzie praktycznie wszystkie dozwolone nawozy są nawozami wieloskładnikowymi, ustala się jedynie ogólne zapotrzebowanie roślin na składniki pokarmowe, wydzielając rośliny dużo, średnio i mało wymagające.

Generalnie rośliny bardzo wymagające nawozimy dużą dawką nawozów organicznych, ideałem jest tutaj kompostowany obornik bydlęcy lub pomiot ptasi z dodatkiem mączki np. bazaltowej. Oczywiście wystarczy też zwykły kompost z odpadków roślinnych, ale w dużej dawce co najmniej 4 kg na m² powierzchni (i dodatkowo kilka zabiegów nawożenia pogłównego). Jeżeli stosujemy sam kompost, dobrze byłoby, aby uprawę tych warzyw poprzedzała uprawa roślin z przeznaczeniem na zielony nawóz, najlepiej motylkowatych. Oprócz wymienionych nawozów nadają się tutaj także suszony obornik bydlęcy, śruta rącznikowa lub mieszanka mączki z rogów, krwi i kości. Każdy z tych nawozów warto uzupełnić zawierającą mikroelementy mączką skalną lub popiołem drzewnym. Poza głównym nawożeniem rośliny te wymagają jeszcze przynajmniej 1-3 zabiegów nawożenia pogłównego - w ogrodach biologicznych stosuje się do tego celu gnojówki roślinne, gnojówkę zwierzęce lub w umiarkowanej ilości gnojowicę.

Porada Porada
Dynia, kalafior i późne odmiany kapusty należą do gatunków szczególnie żarłocznych, dlatego sam kompost z odpadków roślinnych, zwłaszcza na lżejszych, piaszczystych glebach, może dla nich nie wystarczyć. Musimy zastosować dodatkowe nawożenie organiczne oraz co najmniej trzy zabiegi nawożenia pogłównego

Rośliny o średnich wymaganiach pokarmowych czerpią składniki odżywcze głównie z kompostu, który stosujemy wiosną w ilości około 2 kg na m². W okresie wzrostu niektóre z nich będą wymagały jeszcze jednego zabiegu nawożenia pogłównego.

Rośliny mało wymagające dzięki symbiozie z bakteriami azotowymi mają dostęp do azotu atmosferycznego (dotyczy to roślin strączkowych). Praktycznie nie wymagają dodatkowego nawożenia, wystarcza im to, co pozostało po bardziej wymagających roślinach. W każdym razie bez szkody dla nich możemy zastosować kompost w ilości 0,5 - 0,8 kg na m², a dla takich roślin jak fasola tyczkowa dobrze zrobi dawka popiołu drzewnego lub mączki skalnej, które nie zawierają azotu.

Allelopatia[edytuj]

Układając płodozmian powinniśmy też zwrócić uwagę na wpływ, jaki mają na siebie poszczególne gatunki roślin. Będzie o tym mowa szerzej w rozdziale Uprawa współrzędna.

Metoda biodynamiczna[edytuj]

Istnieją jeszcze inne możliwości układania płodozmianów, stosowane w jednej z odmian ogrodnictwa ekologicznego, mianowicie w ogrodnictwie biodynamicznym. Zmianowanie składa się tutaj z czterech członów, cykl jest więc czteroletni. Warzywa dzielimy na warzywa liściowe, do których należą: sałata, szpinak, kapusty, kalafior (jego różna znajduje się w strefie liści), endywia, cykoria sałatowa, zioła (których częścią użytkową są liście; warzywa korzeniowe: burak ćwikłowy, marchew, pasternak, pietruszka, czosnek, cebula, por, seler, ziemniak, rzodkiewka, rzepa itp.; warzywa owocowe: ogórek, pomidor, papryka, oberżyna, cukinia, dynia, truskawka, fasola, soja, bób, soczewica, groch oraz warzywa kwiatowe, jak np. słonecznik i rośliny ozdobne (kwiaty niektórych nadają się do spożycia). Wybierając gatunki z poszczególnych grup układamy czteroletni płodozmian.

Dodatkowe zasady[edytuj]

Dodatkowymi elementami płodozmianów oprócz plonu głównego są przedplony i poplony (czyli międzyplony), dzięki których stosowaniu można uzyskać dodatkowy plon w ciągu jednego okresu wegetacyjnego. Warzywa o krótkim okresie wegetacji nadają się do zastosowania jako te dodatkowe elementy.

Warzywa o długim okresie wegetacji (plon główny) Warzywa o krótkim okresie wegetacji (poplon lub przedplon)
  • bakłażan
  • burak czerwony
  • cebula
  • czosnek
  • dynia
  • fasola
  • groch
  • kapustne (oprócz kalarepy)
  • marchew
  • melon
  • ogórki
  • papryka
  • pomidory
  • seler
  • ziemniak
  • wężymord czarny korzeń
  • boćwina
  • buraczki majowe
  • kalarepa, odmiany wczesne
  • pieprzyca siewna (rzeżucha)
  • rzepa
  • rzodkiewka
  • sałata
  • szpinak
  • szpinak nowozelandzki
  • Większość warzyw uprawianych jako plon główny w większości przypadków może powrócić na to samo stanowisko po upływie co najmniej trzech lat, np. fasola, ogórek, sałata, czosnek, seler, marchew i ziemniak.
  • W przypadku wystąpienia nicieni, kiły kapusty, raka pomidora lub infekcji głownią cebuli - warzywa te mogą powrócić na poprzednie miejsce po minimum pięciu latach.
  • Warzywa takie jak kapustne, rzepowate, pietruszka, burak ćwikłowy i liściowy (boćwina), groch, cykoria, lepiej będą plonować w płodozmianach przynajmniej czteroletnich.
  • Dla cebuli, pora, ogórka, sałaty, selera, marchwi i fasoli wystarczający będzie płodozmian dwuletni.
  • Zmianowania nie wymagają: pomidor, papryka, bób, kukurydza cukrowa, możemy z powodzeniem uprawiać je corocznie na tym samym stanowisku. Nie zaszkodzi im jednak, jeżeli znajdą się w płodozmianie.
  • Przedplonem oraz poplonem dla plonu głównego nie mogą być gatunki z nim spokrewnione.
  • Przedplon nie może rosnąć na glebie świeżo nawiezionej; natomiast rośliny o krótkim okresie wzrostu możemy zastosować jako poplon po roślinach żarłocznych, w pierwszym roku po oborniku lub dużej dawce kompostu.
  • Na poplon nadają się gatunki roślin przeznaczone na zielony nawóz, bardzo dobre są gatunki ozime; niektóre sklepy oferują specjalne mieszanki tych nawozów przystosowane do konkretnych rodzajów gleby.
  • Jeżeli stosujemy płodozmian czteroletni, to w czwartym roku wysiewamy rośliny przeznaczone na nawóz, chociaż nie jest to przymusem.

Płodozmian --- Uprawa współrzędna>>>