Gramatyka języka słowackiego/Pisownia
Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
| ← Fonetyka | Gramatyka języka słowackiego – Pisownia | Części mowy → |
Spis treści |
[edytuj] Pisownia
Współczesny słowacki alfabet składa się z 40 liter:
- a, á, ä, b, c, č, d, ď, e, é, f, g, h, i, í, j, k, l, ľ, ĺ, m, n, ň, o, p, r, ŕ, s, š, t, ť, u, ú, v, x, y, ý, z, ž
Używa się trzech dwuznaków: dz, dž, ch
Ortografia nie jest skomplikowana, ponieważ obecnie używany system zapisu powstał zaledwie 150 lat temu.
[edytuj] Podział spółgłosek
Dla potrzeb ortografii oraz odmiany wyrazów spółgłoski zostały podzielone na trzy grupy:
- twarde: t, d, n, l, k, g, ch, h
- neutralne: p, b, f, v, s, z, m, r
- miękkie: ť, ď, ň, ľ, c, dz, š, č, ž, dž, j
Podział ten oczywiście nijak ma się do fonetycznych właściwości zawartych w nich liter, ale jest niezwykle ważny, ponieważ dzięki jego znajomości możemy wybrać np. odpowiedni wzorzec deklinacyjny podczas odmiany rzeczowników.
[edytuj] Pisownia i oraz y
Głoska y zanikła w języku słowackim już dawno, ale wciąż jest obecna w pisowni. Używa się jej do oznaczania samogłosek i, í, z tym że w przeciwieństwie do nich, y nie potrafi zmiękczać spółgłosek. W końcówkach najlepiej uczyć się odpowiedniej pisowni na pamięć, ale już w tematach wyrazów w większości pokrywa się ona z polską. Niemniej jednak są od niej wyjątki, dlatego należy podać reguły:
- Spółgłoski miękkie - i, í: šiť, čítať
- Spółgłoski twarde - y, ý: plyn, týždeň
- Spółgłoski neutralne - dozwolone oba warianty, przy czym y pisze się tradycyjnie w wybranych wyrazach.
[edytuj] Zmiękczanie
Spółgłoski miękkie oznaczane są literami: ť, Ť; ď, Ď; ľ, Ľ; ň, Ň; Nie wszędzie są one jednak stosowane, ponieważ właściwości zmiękczające posiadają następujące samogłoski: i, í, e. Przykład: nedeľa → /ňeďeľa/. Istnieje kilka wyjątków od tej reguły, kiedy tracą one tę zdolność:
- wyrazy obce, np. negácia → /nega:cja/
- wyrazy z przedrostkami: nad-, od-, pod-, pred-
- zaimki, np. ten, vtedy
- formy przymiotników, liczebników oraz imiesłowów
- wyrazy dźwiękonaśladowcze
- wyrazy teda, pijatika, dereš, terč
- niektóre nazwy własne, np. Helena.
[edytuj] Wymowa litery v
W przeważającej większości przypadków litera ta czytana jest jako /v/. Są jednak sytuacje, kiedy czyta się ją jako /w/ (polskie ł):
- konkretne wyrazy, np. pravda
- końcówki rzeczowników dopełniacza liczby mnogiej -ov → -ow, np. domov → domow
