Historia dla gimnazjum/Hellada i Hellenowie

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.

Starożytni Grecy sami siebie określali mianem Hellenów, a swój kraj nazywali Helladą. Określenie Grecy i Grecja pochodzi od starożytnych Rzymian.

[edytuj] Warunki naturalne

Kraj, który zamieszkiwali Hellenowie, położony jest na Półwyspie Bałkańskim. Przeważa krajobraz górzysty. Mniejsze lub większe pasma górskie przecinają Grecję, tworząc szereg małych krain. Ale kraj ten to nie tylko część kontynentalna. Znajduje się tu także mnóstwo wysepek, z których ważniejsze to Kreta, Rodos, Eubea, Wyspy Jońskie, rozsianych po okolicznych morzach, otaczających Grecję z trzech stron  : od wschodu Egejskim, od zachodu Jońskim, od południa Kreteńskim. Wszystkie te niewielkie baseny są częścią większego zbiornika – Morza Śródziemnego, w którego basenie ukształtowała się cywilizacja europejska.

Warunki panujące w Grecji nie sprzyjały rozwojowi rolnictwa. Większość terenu jest górzysta, mało żyzna. Zbocza górskie mogą za to służyć jako pastwiska. Poza tym nierówny teren nie sprzyjał komunikacji pomiędzy poszczególnymi miastami, co przyczyniło sie do rozwoju i ukształtowania polis (miast-państw).

Ze względu na warunki naturalne rolnictwo przyjęło w Grecji trochę inne formy niż na reszcie kontynentu. Zboża (proso, jęczmień, rzadziej pszenicę) uprawiano tylko w niewielkich ilościach. Podstawę rolnictwa Hellenów stanowiła winna latorośl, oliwki oraz drzewa owocowe (jabłonie, grusze, śliwy, figowce). Z warzyw dużą popularnością cieszyły się cebula, groch, bób, ogórki. Z powodu niegościnności terenów, zamieszkiwanych przez Greków, rozwinęło się wiele zajęć pozarolniczych. Wielu zajęło się rzemiosłem, inni rybołówstwem, jeszcze inni zaczęli trudnić się handlem. Z powodu górzystości Hellady podróże lądowe były bardzo uciążliwe. Szukano więc łatwiejszych sposobów na komunikację. Dobrym rozwiązaniem okazało się morze. W urozmaiconej linii brzegowej Grecji było wiele zatok i zatoczek, które mogły z powodzeniem służyć do założenia w ich okolicy portów. Jeśli chodzi o bogactwa naturalne, to Grecy nie mieli ich zbyt dużo. Zdarzały się tu i ówdzie rudy metali (żelaza, srebra, miedzi). Pod dostatkiem było za to marmuru, z którego powstawały liczne dzieła, cenione do dziś.

[edytuj] Hellenowie

Pierwsza cywilizacja grecka powstała już III tysiącleciu p.n.e. na Krecie. Jej władcą miał być mityczny król Minos, skąd jej nazwa - cywilizacja minojska. Szczyt potęgi osiągnęła ona pomiędzy 1700 a 1450 r. p.n.e. Jej twórcą był bliżej nie znany lud, wywodzący się prawdopodobnie z sąsiedniej Azji Mniejszej.

Państwo to opisywane przez Homera jako piękne i potężne wytworzyło kulturę na bardzo wysokim poziomie. Rozwijało się głównie dzięki hadlowi morskiemu. Mieszkańcy wymieniali rodzime produkty - oliwę i wino na najróżniejsze wytwory obcych cywilizacji. Handlowali nawet z Egiptem i Mezopotamią. O kontaktach z tymi państwami świadczą, oprócz zapisków egipskich, liczne wpływy kultury znad Nilu na kulturę wytworzoną przez rodzimych Greków, objawiającą się m.in. w ornamentach. Poza tym na podstawie pisma hieroglificznego powstało pismo linearne A, wynalezione przez Kreteńczyków. Niestety, pozostaje ono do dziś nieodczytane.

Pomnikiem tej kultury jest pałac w Knossos. Oprócz tego, że był on siedzibą władcy, pełnił prawdopodobnie także funkcje religijne i był spichlerzem, w którym gromadzono żywność. Miał on około 1000 pomieszczeń, wyposażóny był w udogodnienia, takie jak kanalizacja czy toalety ze spłuczkami. Nie ma wątpliwości, że Kreteńczycy stali na bardzo wysokim poziomie cywilizacyjnym. Oprócz tego, że Minojczycy wykształcili bogatą kulturę, stworzyli też państwo, które było prawdziwą potęgą w basenie Morza Śródziemnego. Jeśli wierzyć mitowi o Tezeuszu (z mitów często można bardzo wiele wywnioskować, gdyż zawierają one często zmodyfikowane dzieje Hellenów), to państwo Kreteńczyków obejmowało wybrzeża Półwyspu Bałkańskiego. Tukidydes (grecki historyk z V w. p.n.e.) twierdzi także, że dzięki potężnej flocie Kreteńczycy kontrolowali Cyklady. Niestety, państwo Minojczyków upadło nagle w połowie XV w. p.n.e. w nie do końca jasnych okolicznościach. Preawdopodobnie główną przyczyną zagłady był wybuch wulkanu na wyspie Santoryn. Jednak w czsie, gdy Minojczycy upadli, szczyt potęgi zaczęła przeżywać inna kultura grecka, wytworzona przez plemię Achajów. Ten okres świetności miał trwać przez następne 250 lat. Nazwa wzięła się od najsilniejszego miasta tego okresu, Myken(kultura mykeńska). Cywilizacja ta zaczęła się rozwijać już od 1700r. p.n.e. W czasie, gdy tereny Achajów były pod wpływem Kreteńczyków, powstało pismo linearne B. Po upadku Krety Mykeńczycy się usamodzielnili i stworzyli własną cywilizację. Właśnie w najbogatszym mieście tego ludu - Mykenach - znajduje się słynna Brama Lwic, będąca najwspanialszym przykładem architektury tego okresu. Budowla ta złożona jest z tak dużych bloków kamiennych, że Grecy czasów klasycznych wierzyli, iż nie mogła tego dokonać ludzka ręka. O kulturze i poziomie Mykeńczyków świadczą także wspaniałe, złote maski grobowe z cienkiej blachy, zakładane na twarz zmarłym. W przeciwieństwie do Krety, Achajowie nie stworzyli jednolitego organizmu społecznego. Wytworzyły się miasta-państwa, często walczące ze sobą o wpływy. potrafili się oni jednak zjednoczyć. Tak stało się, jeśli wierzyć Homerowi, w czasie wojny trojańskiej, kiedy wszystkie miasta greckie pod przywództwem Myken zniszczyły Troję i zrównały miasto z z ziemią. Wydawało się, że cywilizacja ta jest u szczytu potęgi i nic przynajmniej na razie, nie może jej zagrozić. Było jednak inaczej. Na tereny greckie najechały ludy morskie. Mianem tym określa się plemiona, które uderzyły na Grecję znad Dunaju. Miasta zostały zdobyte, a większość ludności uciekła do Azji Mniejszej, głównie do Jonii. Następnie wyludnioną Gercję zaczęli zasiedlać Dorowie, którzy byli także ludnością grecką, zamieszkującą północną część Bałakanów. W porównaniu do Mykeńczyków były to plemiona stojące na dużo niższym stopniu rozwoju, na wpół barbarzyńskie. Ich najazd nie był gwałtowny, trwał dwa wieki. Zapoczątkował on okres tzw. "wieków ciemnych". W tym czasie zanikłe znajomość pisma, kultura i sztuka upadły. Jednak dzięki Grekom zasiedlającym tereny dzisiejszej Turcji, którzy ją przechowali, kultura Myken wywarła znaczący wpływ na ludzi okresu klasycznego, najświetniejszego w historii tego państwa.