Japoński/Forma grzecznościowa

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.

W zachodnim świecie, a więc i w Polsce, każdy człowiek jest traktowany jako równy. Inaczej rzecz się ma w Japonii. Ludzie są ustawiani w hierarchi społeczeństwa zależnie od swojego wieku, wykształcenia, pracy i wielu innych kryteriów. To znajduje swoje odzwierciedlenie w języku: istnieje wiele sposobów wyrażenia mysli w sposób formalny (grzeczny) oraz nieformalny. Nazywane jest to systemem grzecznościowym.

[edytuj] Czasowniki (動詞 - Dōshi)

W języku japońskim istnieją trzy sposoby wyrażenia czasowników: forma prosta (podstawowa, słownikowa, くだけた, kudaketa), forma uprzejma prosta (ていねい, teinei, "uprzejma") oraz zaawansowana forma uprzejma (敬語, keigo, "język grzecznościowy"). Forma kudaketa występuje w słownikach. Forma teinei jest zbudowana z rdzenia czasownika + ma + końcówki zależnej od czasu. Keigo jest zwykle tworzone przez archaiczne lub bardzo nieregularne czasowniki, które można podzielić na dwie podgrupy: 尊敬語, sonkeigo, inaczej grzecznościowy, oraz 謙譲語, kenjougo, skromny język. Sonkeigo używamy kiedy mówimy o kimś lub do kogoś o wyższym statusie, kenjougo kiedy mówimy o sobie lub o kimś (do kogoś) o niższym statusie.

Poniżej znajduje się porównanie czasowników kudaketa z tenai.

Kudaketa/Forma prosta	Teinei/Forma uprzejma	Czas	Tłumaczenie
食べる taberu	食べます tabemasu	nieprzeszły	jeść
食べない tabenai	食べません tabemasen	nieprzszły, przeczenie	nie jeść
食べた tabeta	食べました tabemashita	przeszły	zjadłem (jadłem)
食べなかった tabenakatta	食べませんでした tabemasen-deshita	przeszły, przeczenie	nie zjadłem (nie jadłem)
食べろ tabero	食べませ tabemase	tryb rozkazujący	jedz
食べよう tabeyou	食べましょう tabemashou	tryb wolicjonalny? (wyrażenie woli)	zjedzmy
食べて tabete	食べまして tabemashite*	forma -te	(zobacz notke poniżej)
食べば tabereba	食べますれば tabemasureba*	tryb warunkowy	jeżeli...to zjemy

• Te formy nie są często używane. Zazwyczaj używa się w tym przypadku form prostych -te lub prostego trybu warunkowego.

[edytuj] Język grzecznościowy (敬語 - Keigo)

Różnymi sposobami można sprawić by czasownik był wyrażony w formie uprzejmej bądź nie. Można użyć odpowiedniego słowa (np. zamiast あなた (anata, "ty") użyć nazwiska drugiej osoby) lub użyć określonych przyrostków i przedrostków. Najbardziej chyba znany to -さん (-san), używany podobnie jak w przypadku polskiego: Pan, Pani. Poniżej znajduje się lista przed- i przyrostków:

Przerostek/Przyrostek	Rōmaji	Tłumaczenie
お-	o-	Grzecznościowy tytuł używany w przypadku słów japońskich. Np. sushi → o-sushi
ご-	go-	Grzecznościowy tytuł dla słów pochodzenia zagranicznego.
-さん	-san	Pan/Pani
-ちゃん	-chan	Używane do podkreślenia bliskości, związku, w stosunku do małych dziewczynek. Np. Akane (imię żeńskie) → Akane-chan. W języku polskim podobną rolę odgrywa zmiękczanie imion: Joanna → Asia
-くん	-kun	Używane do podkreślenia czyjejś niższej pozycji, także do chłopców. Np. Taro → Taro-kun
-こうはい	-kohai	Używane w stosunko do kogoś z niższej klasy niż mówiący, w szkole, młodszy uczeń, kolega z młodszej klasy. Zobacz przykład poniżej.
-先輩 (-せんぱい)	-senpai	Używane w stosunku do kogoś z wyższej klasy, w szkole, starszy uczeń. Np. Taro jest uczniem klasy I a Ken jest byłym uczniem tej samej szkoły. Dla Taro Ken jest sempai, dla Kena Taro jest kohai.
-様 (-さま)	-sama	Używane dla określenia kogoś bardzo wysoko postawionego: władca, król itp. Np Yamada → Yamada-sama
はん	-han	odpowiednik san w dialekcie Kansai-ben używanym w zachodniej Japonii (m. in. w Osace i Kioto)