Szachy/Otwarcia

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.

Otwarcie (lub debiut) to początek partii szachowej. Celem otwarcia jest uzyskanie dobrej pozycji przed przystąpieniem do bezpośredniego ataku na króla przeciwnika. Główne sposoby uzyskania tej przewagi omówiliśmy już wcześniej.

W ciągu wielu setek lat opracowywano rozmaite warianty otwarć. Omówimy tu niektóre z nich - te najczęściej stosowane i najlepiej znane. Pamiętaj, że do niektórych pozycyj charakterystycznych dla poszczególnych otwarć dochodzi się na wiele sposobów, wykonując posunięcia w różnej kolejności (tzw. transpozycja). Dlatego nie należy się uczyć tych wariantów, a jedynie zrozumieć, czemu służą niektóre z posunięć.

Otwarcia dzielimy na: a) otwarte (po 1. e4 e5), b) półotwarte (1. e4 z innym niż poprzednio ruchem czarnych) oraz c) zamknięte (inny ruch białych niż e4).

Spis treści 1 Partia hiszpańska 1.1 Obrona Morphy'ego 1.2 Wariant klasyczny 1.3 Obrona berlińska 1.4 Obrona Birda 2 Partia włoska 2.1 Gra bardzo spokojna 2.2 Wariant zwykły 2.3 Gambit Evansa 3 Obrona sycylijska 3.1 Wariant smoka II 3.2 Wariant klasyczny 3.3 Wariant Najdorfa 4 Gambit hetmański 4.1 Przyjęty gambit hetmański 4.2 Nieprzyjęty gambit hetmański 5 Podsumowanie

[edytuj] Partia hiszpańska

Partia hiszpańska (nazwa pochodzi od autora - Hiszpana Ruy Lopeza) to układ posunięć:

1. e4 e5
2. Sf3 Sc6
3. Gb5

Spójrz na Diagram 1. Charakterystyczny dla tej partii ruch gońcem ma kilka celów. Po pierwsze, atak na skoczka, jedynego obrońcę piona e5. Jeżeli nie dojdzie do wymiany, to czarny pion d7 ruszając się sprawi, że skoczek będzie związany. Dodatkowo, białe już teraz mogą wykonać roszadę.

Czarne mogą kontynuować grę na wiele sposobów. Omówimy teraz kilka możliwych wariantów gry.

[edytuj] Obrona Morphy'ego

Przede wszystkim, czarne mogą spróbować odpędzić intruza. Służy do tego ruch:

3. ... a6

Jeżeli białe odejdą Ga4, to Goniec pozostanie na przekątnej i ciągle będzie atakował skoczka (czarne mogą kontynuować atak na gońca przez b5 - obrona norweska).

Jeżeli białe zdecydują się wymienić gońca na skoczka:

4. G:c6 d:c6

to białym nie opłaci się zbić skoczkiem piona e5, gdyż po np. Hd4 czarne zbiją piona e4.

Poza ruchem 3. ... a6 czarne mogą zagrać w inny sposób, ignorując na razie gońca, który chwilowo nie przedstawia realnego zagrożenia. Wróćmy do Diagramu 1.

[edytuj] Wariant klasyczny

Wariant klasyczny polega na zaatakowaniu przez czarne po raz trzeci pola d4, a także pola f2:

3. ... Gc5

Niezbity dotychczas skoczek będzie mógł stanąć na polu d4. Czarne będą się starały wprowadzić do gry drugiego gońca po d7-d6.

[edytuj] Obrona berlińska

Wychodząc z założenia, że najlepszą obroną jest atak, czarne grają

3. ... Sf6

Teraz białe muszą zorganizować obronę Piona - np. przez 0-0, z następnym d2-d4.

[edytuj] Obrona Birda

Czarne uciekają przed gońcem do przodu:

3. ... Sd4

Nastąpi wymiana skoczków, a goniec b5 zostanie odpędzony przez np. c7-c6, z wyrównaniem przez czarne kontroli nad polem d5.

[edytuj] Partia włoska

Partia włoska należy do spokojnych (wł. giuco piano) wariantów gry. Charakteryzują ją posunięcia, które prowadzą do sytuacji z Diagramu 2:

1. e4 e5
2. Sf3 Sc6
3. Gc4 Gc5

Oba gońce atakują słabe punkty w obozach przeciwnika: f7 oraz f2. Biały goniec uniemożliwia czarnym włączenie do ataku piona d7, a czarny - piona d2.

W zależności od wyboru kontynuacji, dalsza gra będzie mniej lub bardziej agresywna.

[edytuj] Gra bardzo spokojna

Białe grają:

4. d3.

W ruchu tym otwierają drogę dla gońca c1, który potem będzie mógł stanąć na polu g5 i atakując czarnego hetmana doprowadzić do rozbicia muru pionów na skrzydle królewskim u czarnych. Czarne mogą zagrać "symetrycznie" i zwiększyć nacisk na pole d5 oraz zasłonić hetmana grając Sf6. Czarne powinny również dążyć do uwolnienia gońca c8 grając d7-d6.

[edytuj] Wariant zwykły

Grając:

4. c3

białe wzmacniają nacisk na pole d4 i przygotowują ruch d2-d4. Ewentualnie cały czas pozostawiają sobie możliwość ruchu d2-d3. Czarne mogą wyprowadzić gońca c8 i zanim zbiją białego piona na d4 wymienić tego gońca na skoczka i zwiększyć swoje szanse w centrum.

[edytuj] Gambit Evansa

Gambit to poświęcenie bierki (zazwyczaj piona) na początku partii służące uzyskaniu lepszej pozycji.

Odpowiedź białych jest bardzo agresywna:

4. b4

Celem tego ruchu jest odciągnięcie czarnego gońca z centrum i tym samym zwiększenie ataku białych. Dodatkowo, białe mogą planować ruch Ga3, aby uniemożliwić Czarnym roszadę.

Jeżeli czarne przyjmą gambit (G:b4), to białe wprowadzą do gry piona c2. Nieprzyjęcie (np. odejście gońca na pole b6) poskutkuje silnym atakiem białych na skrzydle hetmańskim (a4), co może doprowadzić do lekkiego zacieśnienia pozycji czarnych.

[edytuj] Obrona sycylijska

Obrona sycylijska jest jednym z najbardziej popularnych debiutów półotwartych. Zwykle gry rozpoczynane w ten sposób są ciekawe i nieszablonowe.

1. e4 c5

Niesymetryczne ustawienie czarnego piona umożliwia przeniesienie ciężaru gry czarnych na skrzydło hetmańskie. Zapewne niedługo dojdzie do wymiany tego Piona na Białego (po d4). Jednocześnie Czarne ciągle zachowują możliwość zagrania e5 oraz zagrania Skoczkiem Sc6.

Białe mogą odpowiedzieć na ten wariant na kilka sposobów. Oto niektóre przykładowe, nazwane "otwartymi". Białe, nie mogąc swobodnie operować na skrzydle hetmańskim, rozwijają atak na skrzydle królewskim:

2. Sf3

W wariantach zamkniętych białe wyprowadzają drugiego skoczka (Sc3).

[edytuj] Wariant smoka II

Czarne bronią pola e5 oraz piona c5:

2. ... d6

3. d4

Teraz dojdzie do wymiany pionów.

3. ... c:d4

4. S:d4 Sf6

5. Sc3 g6

Oba skoczki białych stoją na jednej przekątnej, na której czarne chcą umieścić Gońca f8. Pozycja czarnych jest nieco "cofnięta", z możliwością ataku białych skoczków na skrzydle hetmańskim. Pozycja białych jest otwarta w środku, powinny one pomyśleć nad zabezpieczeniem się przed dwoma ruchami czarnych: d6-d5 oraz Gg4.

[edytuj] Wariant klasyczny

Wariant klasyczny jest podobny do poprzedniego, z tym, że czarne w piątym posunięciu ruszają nie Piona g7, a Skoczka:

5. ... Sc6

Skoczek zapobiega szachowi Gb5 oraz prowokuje Białe do wymiany (S:c6 b:c6), po której kolejny Pion Czarnych włączy się do walki o centrum. Białe powinny rozważyć wymianę tego skoczka na swojego gońca (6. Gb5 a6 7. G:c6+ b:c6).

[edytuj] Wariant Najdorfa

5. ... a6

Prowadzi to do bardzo skomplikowanej gry (np.: "wariant zatrutego piona" (1. e4 c5 2. Sf3 d6 3. d4 c:d4 4. S:d4 Sf6 5. Sc3 a6 6. Gg5 e6 7. f4 Hb6!?), w którym białe za pionka mają dużą inicjatywę), z reguły tego ruchu nie poleca się mało doświadczonym graczom.

[edytuj] Gambit hetmański

Gambit hetmański jest debiutem zamkniętym:

1. d4 d5
2. c4

(Diagram 4) białe ofiarowują swojego piona, aby odpędzić czarne z centrum.

[edytuj] Przyjęty gambit hetmański

Czarne przyjmują ofiarę piona:

2. ... d:c5

Białe mogą zagrać Sf3, aby zabezpieczyć się przed ruchem e5, który może prowadzić do nieprzyjemnej wymiany hetmanów. piona odzyskają grając potem np. e5-e3 i bijąc go gońcem f1.

Druga możliwość to agresywne zagranie e2-e4, które czarne wyrównają wprowadzając do gry skoczki.

[edytuj] Nieprzyjęty gambit hetmański

Czarne nie korzystają z oferty i wzmacniają piona d5:

2. ... e6

Pozycja czarnych jest dość silna. Oba wysunięte piony zapewniają mocne oparcie do dalszych ataków w centrum. Jednak białopolowy goniec jest zablokowany i raczej będzie pełnił rolę obronną (przekątna a4-e8).

Zwykle białe wprowadzają teraz do gry skoczki.

[edytuj] Podsumowanie

Pokazaliśmy kilka przykładowych otwarć partii szachowych z wyjaśnieniem istoty poszczególnych ruchów. Istnieje jednak bardzo wiele różnych sposobów rozpoczynania partii; teoria otwarć szachowych zasługuje na osobny podręcznik. Staraj się nie uczyć na pamięć każdej sekwencji ruchów, a jedynie spróbuj rozumieć cele jednej i drugiej strony. W przypadku ewentualnego błędu będzie Ci łatwiej wykorzystać niedokładność przeciwnika i osiągnąć lepszą pozycję.